Κάνοντας την «ανταπόκρισή» μου από το Παζάρι Βιβλίου της Κλαυθμώνος, πριν από 4 μήνες, είχα αναφερθεί στο βιβλίο «Ντόναλντ ο Απατεώνας», το οποίο βλέπει τα κόμικς του Ντίσνεϊ από μία ακραιφνώς κομμουνιστική σκοπιά.

Όπως συνηθίζω, το βιβλίο αυτό το άρχισα εκείνη τη μέρα και δεν το τελείωσα ποτέ. Κάτι με έπιασε χθες, όμως, και είπα να το ξαναπιάσω. Αλλά, διαβάζοντας κάποιο από τα «επιχειρήματα» των συγγραφέων, το έκλεισα και πάλι – επ’αόριστον. Είπαμε, να ακούμε και καμιά διαφορετική άποψη και να μην είμαστε δογματικοί με αυτό που πιστεύουμε, αλλά άμα είναι έτσι οι εναλλακτικές απόψεις, τότε να λείπει το βύσσινο.

Στο συγκεκριμένο «επιχείρημα», γίνεται λόγος για μια ιστορία του Καρλ Μπαρκς, γραμμένη το 1958, με τίτλο «The Twenty-Four Carat Moon», η οποία δημοσιεύτηκε στην Ελλάδα στο ΚΟΜΙΞ #32 του Φεβρουαρίου του 1991, με τίτλο «Το Ολόχρυσο Φεγγάρι». Πρόκειται για μία από τις αγαπημένες μου ιστορίες με ήρωες τα παπιά του Ντίσνεϊ, κυρίως για το ηθικό της δίδαγμα.

Σε αυτήν την ιστορία, ο Σκρουτζ, ο Ντόναλντ και τα ανίψια του μαθαίνουν ότι υπάρχει ένα δεύτερο φεγγάρι πίσω από τη Σελήνη, το οποίο είναι φτιαγμένο από ατόφιο χρυσάφι. Και, φυσικά, ο Σκρουτζ θέλει να το αποκτήσει, όπως και καθετί πολύτιμο. Όταν, λοιπόν, φτάνουν στο φεγγάρι (το οποίο, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Σκρουτζ, κοστολογείται στα διακόσια εβδομήντα εφτά απιθανικομμύρια, εξακόσια έξι απιστευτικομμύρια, διακόσια ογδόντα οκτώ φανταστικομμύρια και κάτι ψιλά), ανακαλύπτουν ότι το χρυσό φεγγάρι κατοικείται από έναν εξωγήινο, και άρα του ανήκει. Ο εξωγήινος ήταν ο πιο πλούσιος κάτοικος της Αφροδίτης, μέχρι που αποφάσισε, όπως και ο Σκρουτζ, να κατακτήσει το φεγγάρι. Ωστόσο, το διαστημόπλοιο που τον άφησε εκεί έφυγε και δεν επέστρεψε ποτέ, με αποτέλεσμα να μείνει στο χρυσό φεγγάρι για 700 χρόνια!

Ο εξωγήινος προτείνει μια συμφωνία στα παπιά: Τους παραχωρεί την ιδιοκτησία του πλανήτη, με αντάλλαγμα…μια χούφτα χώμα! Η ανταλλαγή φαίνεται αρχικά αστεία: Ένας ολόκληρος χρυσός πλανήτης, σε αντάλλαγμα για μια χούφτα ταπεινό χώμα. Τα ανίψια του Ντόναλντ σχολιάζουν: «Φανταζόσουν ότι ο τύπος θα έκανε μια τόσο άνιση ανταλλαγή;» «Δεν θα είναι πολύ ξύπνιος».

Φυσικά, στο χρυσό φεγγάρι δεν υπάρχει χώμα, παρά μόνο ατόφιο χρυσάφι, όμως, για καλή τους τύχη, τα παπιά έχουν στο διαστημόπλοιο ένα κουτί γεμάτο με χώμα από τη Γη, το οποίο είχε φέρει ο Σκρουτζ, ώστε ο φοβητσιάρης Ντόναλντ να νιώθει ότι «πατάει γερά στη Γη». Έτσι, δίνουν μια χούφτα χώμα στον εξωγήινο και αποκτούν το χρυσό φεγγάρι. Τι κάνει, όμως, ο εξωγήινος με το χώμα; Το βάζει σε μία εντυπωσιακή κατασκευή, η οποία μετατρέπει το χώμα σε έναν ολόκληρο, ολοκαίνουργιο πλανήτη, ο οποίος τίθεται αμέσως σε τροχιά στο διάστημα. Φεύγοντας πάνω στον καινούργιο του πλανήτη, ο εξωγήινος λέει στα παπιά:

«Ήμουν τόσο φτωχός εδώ πέρα! Υπάρχουν μόνο άτομα χρυσού! Τι να τα κάνεις; Τώρα, όμως, έχω έναν κόσμο δικό μου! Έναν κόσμο με τροφή και νερό και ζωή! Και επιπλέον, ένα μέσο να γυρίσω στην πατρίδα!»

Κατόπιν αυτού, στα τελευταία πάνελς της ιστορίας, ο Σκρουτζ δηλώνει:

«Αυτός πήρε το χώμα κι εγώ πήρα το περίφημο ολόχρυσο φεγγάρι. Πεντακόσια μίλια πάχος. Ολοκάθαρο χρυσάφι! Τελικά…Στην οργή! Νομίζω ότι αυτός βγήκε κερδισμένος!»

Για μένα, το νόημα αυτής της ιστορίας είναι σαφές: Τα πλούτη δεν φέρνουν την ευτυχία. Δεν μπορώ να σκεφτώ κάποιο διαφορετικό δίδαγμα. Κάποιοι άλλοι, όμως, μπορούν.

Δείτε, λοιπόν, την ερμηνεία της συγκεκριμένης ιστορίας από τους συγγραφείς του βιβλίου «Ντόναλντ, ο Απατεώνας». Δε θα κάνω κανένα σχόλιο, αυτά τα αφήνω σε σας – δεν έχει νόημα να σχολιάσω κάτι με το οποίο προφανώς διαφωνώ. Το θέμα είναι να αφήσω εσάς να συμφωνήσετε ή να διαφωνήσετε ελεύθερα. Πάμε, λοιπόν:

(σελ. 101-102)

Ο Σκρουτζ αποκτά το φεγγάρι των εικοσιτεσσάρων καρατίων που «το χρυσάφι του είναι τόσο καθαρό, τόσο εύπλαστο, που μοιάζει με βούτυρο». Παρουσιάζεται όμως ο νόμιμος ιδιοκτήτης, ο Βικτόρ Ντ’Ορμπόρ, ένας κάτοικος της Αφροδίτης, «ο πιο πλούσιος κάτοικος της Αφροδότης», που ήρθε να πάρει πίσω αυτό το περιφερόμενο χρυσάφι και είναι πρόθυμος να το πουλήσει στο Σκρουτζ για μια φούχτα χώμα. «Ω, θα’ναι η καλύτερη συναλλαγή που έχει κάνει ποτέ στη ζωή του ο Σκρουτζ» φωνάζει ο Λιούη· και ο Ντιούη προσθέτει: «Αυτός ο κάτοικος της Αφροδίτης, θα πρέπει να είναι τρελός». Αλλά ο Βικτόρ Ντ’Ορμπόρ είναι ένας κακός απατεωνάκος με διακαή πόθο την επιστροφή στη φύση. Με τη μαγνητική έλξη του μεταμορφώνει αυτή τη χούφτα χώμα σε πλανήτη, με τις ηπείρους του, τους ωκεανούς του, τα δέντρα του. «Αντίο, κύριε! Σε αυτό το ολόχρυσο φεγγάρι ήμουν ο πιο φτωχός από όλους τους φτωχούς». Εξόριστος μακριά από την αθώα φύση, διψασμένος για λίγη βροχή και μερικά ηφαίστεια, ο Βικτόρ Ντ’Ορμπόρ απαρνιέται το χρυσάφι για να ξαναγυρίσει στη μητέρα γη, όπου αρκείται να ζήσει με τα ελάχιστα δυνατά μέσα («Τριφύλλι! Νιώθω σα να ξαναγεννιέμαι!»). «Τώρα έχω ένα δικό μου κόσμο, με ό,τι μου χρειάζεται, για να ζήσω απλά». Ο Σκρουτζ δεν του κλέβει το χρυσάφι του. Από τη μια έχει την ευγένεια να τον απαλλάξει από αυτό το διεφθαρμένο μέταλλο και να του διευκολύνει την επιστροφή του στην πρωτόγονη λιτότητα. ΑΠό την άλλη: «Χμ…διερωτώμαι αν έκανα μια έξυπνη εμπορική πράξη. Βέβαια, έχω το ολόχρυσο φεγγάρι, πάχους 8,5 χιλιομέτρων. Αλλά, παρ’όλα αυτά, νομίζω ότι εκείνος πήρε το καλύτερο κομμάτι». Τελικά, ο φτωχός προτρέπεται να γιορτάσει τη λιτή ζωή. Για μια ακόμη φορά βρισκόμαστε μπροστά στον παλιό αφορισμό: Οι φτωχοί ζουν δίχως προβλήματα. Τα πλούτη δημιουργούν ένα σωρό φροντίδες. Ας κλέψουμε τους φτωχούς, τους υπανάπτυκτους, χωρίς το παραμικρό συναίσθημα ενοχής!

(τα συμπεράσματα δικά σας…)


Τελικά, τα αγάλματα, ως ανθρώπινα κατασκευάσματα, υποφέρουν και από  ανθρώπινες ατέλειες…Να, δείτε τη φωτογραφία: Πρώτα το κωλοδάχτυλο, και μετά…τα κλάματα!

«Αριστουργήματα», σου λέει μετά…


Μου αρέσει το παζάρι βιβλίων της Κλαυθμώνος, γιατί εκεί μπορείς να βρεις πραγματικά οτιδήποτε: Ένα κομμουνιστικό βιβλίο του ’60, μία παλιά συλλογή κόμικς της οποίας την ύπαρξη αγνοούσες, ένα ημερολόγιο του 1989, ένα βιβλίο που σας είχε βάλει η δασκάλα να διαβάσετε στην 5η Δημοτικού…Και όλα αυτά σε εξευτελιστικές τιμές. Γι’αυτό και πηγαίνω κάθε χρόνο. Το μόνο κακό του είναι ότι συμβαίνει μόνο μία φορά το χρόνο.

Φέτος σχεδίαζα να πάω από τη μέρα που άνοιξε το παζάρι και, τηρώντας τις παραδόσεις, πήγα τελικά την τελευταία μέρα πριν κλείσει. Ευτυχώς, δεν τα είχαν πάρει όλα. Μετά από πολύ ψάξιμο και ακόμα περισσότερο ξεσκαρτάρισμα, κατέληξα σε τρία βιβλία: Ένα με politically correct παραμύθια για παιδιά, ένα Αθηναϊκό ημερολόγιο του 1997 και, τρίτο και καλύτερο, το «Ντόναλντ ο Απατεώνας», με υπότιτλο «Η Διήγηση του Ιμπεριαλισμού στα Παιδιά». Ειδικά αυτό το τελευταίο ήταν κεραυνοβόλος έρωτας. Πρόλαβα το τελευταίο – αυτό μάλλον σημαίνει ότι το θέμα ενδιέφερε κι άλλους καμμένους.

Ειλικρινά, δεν ξέρω τι περίμενα να διαβάσω σε ένα τέτοιο βιβλίο. Υποθέτω πως μου έκανε «κλικ» επειδή βλέπει τα αγαπημένα μου κόμικς από μία εντελώς διαφορετική σκοπιά – μου αρέσουν οι εναλλακτικές απόψεις και γενικά θέλω να έχω πάντα τουλάχιστον δύο απόψεις για το οποιοδήποτε θέμα. Και κάπως έτσι έχω μπροστά μου αυτή τη στιγμή την (ακραία) κομμουνιστική άποψη για τα κόμικς του Ντίσνεϋ.

Δεν το έχω τελειώσει ακόμα το βιβλίο, αλλά έχω ήδη καταλάβει αρκετά πράγματα. Ή τουλάχιστον έχω καταλάβει το σημαντικότερο: ότι οι συγγραφείς του έπιναν κάτι πολύ ενδιαφέρον (και πιθανότατα παραισθησιογόνο) όταν το έγραφαν. Θα μοιραστώ μαζί σας δύο αποσπάσματα από το βιβλίο, και νομίζω πως θα συμφωνήσετε με το συμπέρασμά μου.

Αλλά πρώτα, λίγα λόγια για το βιβλίο: Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στη Χιλή το 1971, την περίοδο που ο κομμουνιστής Σαλβαδόρ Αλιέντε είχε εκλεγεί πρόεδρος της χώρας και προωθούσε τις μεταρρυθμίσεις του. Όταν ο δικτάτορας Πινοσέτ τον ανέτρεψε, το 1973, 5.000 αντίτυπα του βιβλίου «πνίγηκαν» στη θάλασσα. Για να κυκλοφορήσει στις ΗΠΑ χρειάστηκαν δύο χρόνια δικαστικών αγώνων. Στην Ελλάδα εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1979. Οι συγγραφείς του, Αρμάν Ματλάρ και Αριέλ Ντορφμάν, ως ερευνητές των ΜΜΕ, συμμετείχαν στην Λαϊκή Ενότητα του Αλιέντε, στο κομμάτι της πολιτιστικής παραγωγής, στο πλαίσιο της οποίας γράφτηκε και το συγκεκριμένο βιβλίο.

Αρκετά με τις εισαγωγές (με την ευκαιρία, να σημειώσω ότι το βιβλίο έχει τέσσερις – ναι, τέσσερις! – διαφορετικές εισαγωγές). Διαβάστε τα παρακάτω αποσπάσματα, και βγάλτε τα δικά σας συμπεράσματα.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΠΡΩΤΟ (σελ.68)

[…] τα ανηψάκια διαθέτουν ένα κλειδί για να μπουν στον κόσμο των μεγάλων και αυτό το κλειδί λειτουργεί κανονικά: είναι το Βιβλίο των Μικρών Εξερευνητών, η εγκυκλοπαίδεια της παραδοσιακής λογικής, που δίνει απάντηση σε όλα, ανοίγει τα πάντα, λύνει όλα τα τεχνικά προβλήματα, τα προβλήματα συμπεριφοράς, χώρου, ιστορικής εποχής και κατάστασης. Ακολουθήστε τις οδηγίες που αναγράφονται στο κουτί και θα λύσετε όλες σας τις απορίες. Είναι ένα συνονθύλευμα συνταγών που βοηθούν το παιδί να ελέγχει το μέλλον, κόβοντάς του τα φτερά, το εμποδίζουν να ακολουθήσει άλλους δρόμους από τους δρόμους του παρελθόντος και το καταδικάζουν να επαναλάβει τα πάντα. Όλα τα περάσματα έχουν ελεγχθεί και επιβεβαιωθεί από τον εμπνευστή αυτού του βιβλίου που, σαν δικαστήριο της ιστορίας και τράπεζα του νόμου, αφιερώνεται σε αυτούς που θα κληρονομήσουν τον κόσμο: ένα κόσμο που δεν επιφυλάσσει καμία έκπληξη, γιατί είναι χαραγμένος από πριν και για πάντα μέσα σε αυτή τη βιβλιοδετημένη κατήχηση όπου τα πάντα έχουν γραφτεί. Αρκεί να μπουν σε εφαρμογή οι οδηγίες του και ποτέ να μην πάψουν να το διαβάζουν.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΔΕΥΤΕΡΟ (σελ. 80-81)

[…] Η πόλη-τέρας αγγίζει τον παροξυσμό της νευρωτικής της αρρώστιας, όταν ο Ντόναλντ, για να βρει λίγο ύπνο τη νύχτα (τα φορτηγά μεταφορών περνάνε απ’το δρόμο του, φρενάρουν, πατάνε γκάζι, κορνάρουν), κλείνει το δρόμο μπροστά στο σπίτι του. Ένας αστυνομικός διαβάζει πρόστιμο. Ο Ντόναλντ διαμαρτύρεται: «Δεν έχω γραπτή άδεια, αλλά έχω δικαίωμα να κοιμάμαι ήσυχος». «Γελιέστε», απαντάει ο αστυνομικός. Και ο Ντόναλντ ξαμολιέται φρενιασμένα να αναζητήσει γραπτή άδεια: από το αστυνπμικό τμήμα στο σπίτι του αρχηγού της αστυνομίας, έπειτα στο σπίτι του Δημάρχου που υπογράφει μόνο «εντολές που έχουν τύχει της αποδοχής του δημοτικού συμβουλίου» (σημειώστε την ιεραρχική ακαμψία αυτής της γραφειοκρατίας, της γεμάτης απαγορεύσεις και προθεσμίες). Ο Ντόναλντ πρέπει να παρουσιάσει στο συμβούλιο μια διαμαρτυρία υπογεγραμμένη από αυτούς που μένουν στο δρόμο. Βγαίνει να εξερευνήσει τη ζούγκλα των γειτόνων του.Δε θα βρει ποτέ κανένα να συμφωνήσει μαζί του, να δώσει τη βοήθειά του, να καταλάβει ότι πρόκειται για κοινό αγώνα για την ησυχία τους. Τον διώχνουν με πιστολιές, κλωτσιές, μπουνιές, τον βάζουν να πληρώσει 50 δολλάρια για ένα αυτοκίνητο που μόλις ακούμπησε, πρέπει να πάει ως το Μαϊάμι για να βρει μια υπογραφή και όταν του λένε ότι ο γείτονας πήγε πίσω στη Λιμνούπολη, κοντεύει να λιποθυμήσει. Ο διευθυντής του ξενοδοχείου όμως τον κάνει να ξαναβρεί τις αισθήσεις του με ένα: «Κύριε, οφείλω να σας ενημερώσω ότι η ταρίφα για να κοιμηθελιτε στο χαλί είναι 30 δολλάρια τη νύχτα». Ένας άλλος γείτονας αρνείται να υπογράψει, πριν συμβουλευτεί τον δικηγόρο του (ακόμα 20 δολλάρια φεύγουν από την τσέπη του Ντόναλντ), τον δαγκώνει ένας σκύλος τη στιγμή που μια συμπαθητική γριούλα υπογράφει τη διαμαρτυρία, υποχρεώνεται να αγοράσει γυαλιά στον επόμενο (που απαιτεί χρυσό σκελετό = 300 δολλάρια) και για να τελειώσει, θα τον ακολουθήσει μέχρι τους καταρράκτες, όπου κάνει ακροβατικά, τέλος πέφτει στο νερό και η διαμαρτυρία σβήνεται. Τελικά, ξαναφτιάχνει τον κατάλογο (ο νυχτερινός ύπνος αξίζει όλες αυτές τις αναποδιές), αλλά εκείνη τη στιγμή τον πληροφορούν ότι το συμβούλιο θα αποφασίσει μετά 20 χρόνια. Σε μια τελευταία προσπάθεια, ο Ντόναλντ αγοράζει άλλο σπίτι. Όλα όμως πια, πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο. Μπροστά στις δυσκολίες του, το συμβούλιο απαγόρευσε την κυκλοφορία στην παλιά του γειτονιά και την έστρεψε προς τον καινούργιο του δρόμο. Ηθικό δίδαγμα: Μην προσπαθείτε ποτέ να αλλάξετε τίποτα! Βολέψτε τα με ό,τι έχετε! Όλα μπορούν να στραφούν εναντίον σας!

(Σας έπεισα;)



Κυρίες και κύριοι, κηρύσσω και επισήμως την έναρξη της περιόδου των Χριστουγέννων! Ναι, τα Χριστούγεννα πλησιάζουν και το πρώτο δώρο του Άη-Βασίλη είναι ήδη στα χέρια μου!

Πρόκειται για το «Dilbert 2.0: 20 Years of Dilbert», έναν τόμο 576 σελίδων, που περιλαμβάνει περίπου 5.600 στριπ του δημοφιλούς κόμικ «Dilbert», διανθισμένα με παρατηρήσεις και σχόλια του δημιουργού του, Σκοτ Άνταμς.

Για κάποιον λόγο που δυσκολεύομαι να κατανοήσω, ο Dilbert είναι εντελώς άγνωστος στην Ελλάδα. Γενικά, κανένα από τα comic strips που έκαναν ή κάνουν πάταγο σε όλο τον κόσμο δεν είναι δημοφιλές στην Ελλάδα. Calvin & Hobbes, Beetle Bailey, The Far Side, Hagar the Horrible, Blondie, ακόμα και ο Γκάρφιλντ ή τα Peanuts παραμένουν σχετικά (ή παντελώς) άγνωστα στο ελληνικό κοινό. Κι αυτό γιατί καμία ελληνική εφημερίδα δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ να αποκτήσει ένα τέτοιο στριπ. Γιατί άραγε;

Όπως και να’χει, επειδή πιθανότατα ανήκετε κι εσείς σε αυτήν την πλειοψηφία που δεν ξέρει τι εστί Dilbert, θα σας κάνω μια μικρή ενημέρωση: Το κόμικ «Dilbert» ξεκίνησε την πορεία του τον Απρίλιο του 1989, σαν ένα ακόμα τυπικό στριπ, από τα εκατοντάδες που δημοσιεύονται στις αμερικανικές εφημερίδες. Ο εμπνευστής του, Σκοτ Άνταμς, δεν είχε ιδιαίτερη εμπειρία στο σχέδιο, κι έτσι ο σχεδιασμός του στριπ ήταν (και είναι ακόμα, 20 χρόνια μετά) εξαιρετικά απλοϊκός, τόσο που ακόμα κι ένα παιδί θα μπορούσε να τα αντιγράψει.

Κεντρικός ήρωας του στριπ ήταν, προφανώς, ο Dilbert, μαζί με τον σκύλο του, Dogbert. Ο Dilbert αρχικά ήταν ένας χαρακτηριστικός nerd, όσο nerd μπορούσε να είναι κάποιος εν έτει 1989, δηλαδή. Ωστόσο, με τον καιρό ο Dilbert έγινε υπάλληλος σε προγραμματιστική εταιρεία, όπου τον πλαισίωσαν διάφοροι άλλοι αναγνωρίσιμοι χαρακτήρες, όπως ο Wally, ο φυγόπονος και τεμπέλης συνάδελφος, ή ο ανώνυμος κρετίνος διευθυντής με τα χαρακτηριστικά μυτερά μαλλιά. Εδώ και αρκετά χρόνια, οι περιπέτειες του Dilbert περιστρέφονται γύρω από το εργασιακό χιούμορ, περιγράφοντας χιουμοριστικές καταστάσεις που συμβαίνουν σε έναν εργασιακό χώρο (που θα μπορούσε να είναι ο οποιοσδήποτε). Ωστόσο, η σάτιρα του Άνταμς δεν εξαντλείται στις σχέσεις μεταξύ συναδέλφων και στο πόσο ηλίθια μπορεί να είναι τα αφεντικά, αλλά έχει και κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις.

Κι αν ο Dilbert έχει δώσει το όνομά του στο στριπ, ο πραγματικός σταρ είναι ο Dogbert, ένας πανέξυπνος και ανυπόφορα κυνικός σκύλος, που πάντα ψάχνει τρόπους να εκμεταλλευτεί τους πάντες, και πάντα τα καταφέρνει. Φανταστείτε κάτι σαν τον Μοντεχρήστο του Αρκά, αλλά ακόμα χειρότερο.

Το χιούμορ του Άνταμς είναι εντελώς ιδιαίτερο. Αν και το στριπ πατάει γερά στην πραγματικότητα, εντούτοις έχει έναν έντονα σουρεαλιστικό χαρακτήρα, και είναι αυτός ο συνδυασμός του ρεαλιστικού και του αδύνατου που πολύ συχνά προκαλεί το γέλιο. Το χιούμορ του «Dilbert» έχει αρκετά κοινά στοιχεία με το The Far Side του Gary Larson, που ο ίδιος ο κομίστας αναγνωρίζει ως βασική επιρροή του.

Το βιβλίο που έχω στα χέρια μου αναφέρει πως το στριπ του Dilbert δημοσιεύεται σε περισσότερες από 2.000 εφημερίδες και μεταφράζεται σε 23 γλώσσες σε 70 χώρες. Όχι και πολύ πίσω από τις περίπου 2.700 εφημερίδες στις οποίες δημοσιεύεται το στριπ του Γκάρφιλντ, που κατέχει και το σχετικό ρεκόρ Γκίνες.

(ΟΚ, το ξέρω ότι έχετε βαρεθεί τη ζωή σας, αλλά αυτό στη γλώσσα μου λέγεται «σύντομη ενημέρωση». Μη μου ζητήσετε ποτέ «εκτεταμένη ενημέρωση», γιατί θα το μετανιώσετε. Σας το υπόσχομαι.)

Για το κλείσιμο, σας παραθέτω ένα από τα αγαπημένα μου στριπ του Dilbert:


Ως out of the closet άθεος εδώ και αρκετά χρόνια, οφείλω να ομολογήσω ότι αντλώ μεγάλη ικανοποίηση όταν έρχομαι αντιμέτωπος με τους εκπροσώπους της άκρως αντίθετης άποψης, δηλαδή τους θρησκόληπτους. Προσωπικά πιστεύω ότι έχω κάνει τη σωστή επιλογή, αλλά όταν βλέπω αυτούς τους ανθρώπους να παραληρούν από θρησκευτικό πάθος, τότε συνειδητοποιώ ότι, ακόμα κι αν υπάρχει Θεός, δεν θέλω να τον ακολουθήσω.

Πριν λίγες μέρες, περπατώντας προς το σταθμό της Εθνικής Άμυνας, είδα από μακριά στα stand των free press περιοδικών «κάτι». Δεν κατάλαβα ακριβώς τι ήταν, αλλά πλησιάζοντας κατάλαβα ότι ήταν ένα βιβλίο, το οποίο είχε τοποθετηθεί σε πέντε αντίτυπα στα πέντε stand του σταθμού. Και επειδή ποτέ δε λέω «όχι» στο τζάμπα, το πήρα, χωρίς καν να δω τον τίτλο του.

Το βιβλίο δεν έχει τη σφραγίδα κανενός εκδοτικού οίκου – προφανώς, ο συγγραφέας δεν μπόρεσε να βρει κάποιον σοβαρό εκδότη για να εκδώσει τις αρλούμπες του, και αναγκάστηκε να το εκδώσει με δικά του έξοδα. Για προφανείς λόγους δεν αναφέρω τον τίτλο του ή το όνομα του συγγραφέα – δεν έχω καμία όρεξη για μηνύσεις.

Το θέμα του βιβλίου είναι η Αποκάλυψη του Ιωάννη και τα κρυφά της νοήματα. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, στην Αποκάλυψη προβλέπονται τα πάντα, από το φαινόμενο του θερμοκηπίου μέχρι και την κατάρρευση της Σοβιετικής ‘Ενωσης. Μάλιστα, τα «σημεία των καιρών» έχουν ήδη εμφανιστεί και επίκειται ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος, που θα γίνει με πυρηνικά όπλα.

Πέρα από κάποιες αλήθειες, κυρίως σε επίπεδο κοινωνιολογικό, το βιβλίο αυτό είναι ένα παραλήρημα, γραμμένο από κάποιον θρησκόληπτο που πιστεύει ότι κατέχει την απόλυτη αλήθεια και θέλει να τη μοιραστεί (βασικά να την επιβάλλει θα ήθελε, αλλά δεν τον ακούει κανείς) με όλον τον κόσμο. Ο λόγος που αφιερώνω ένα ολόκληρο post σε αυτό το βιβλίο είναι αποκλειστικά και μόνο το γέλιο. Δεν μπορώ να σας στερήσω τέτοια χαρά. Το βιβλίο είναι στη διάθεσή μου, για όποιον ενδιαφέρεται να το μελετήσει περισσότερο – το συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Ας δούμε, λοιπόν, κάποια αποσπάσματα αυτού του βιβλίου. Καλή διασκέδαση.

Όχι μόνο υπάρχουν εξωγήινα όντα αλλά επικοινωνούμε συνεχώς μαζί τους, επηρεάζεται η συμπεριφορά μας απ’αυτά και φθάνομε μέχρι ερωτικής επικοινωνίας μαζί τους…Ναι, σωστά διαβάσατε. Κάνομε και σεξ με εξωγήινα όντα.

(ΕΤ, ο σεξωγήινος)

Όταν διαλογιζόμαστε, πνεύματα και από τους δύο χώρους (θετικό και αρνητικό) μας πλησιάζουν και μας ρίχνουν διάφορες ιδέες. […] Ιδέες που μας έρχονται ουρανοκατέβατες ποτέ δεν ξέρουμε αν είναι δικές μας ή προέρχονται από εξωγήινους.

(αυτό το post είναι μια ευγενική προσφορά των εξωγήινων του πλανήτη Ζλοργκ 44)

[…](σ.σ. Υπάρχουν) όνειρα, στα οποία γίνεται εμπλοκή του ονειρευομένου σε σεξ με σύντροφο κάποιον εξωγήινο. […] Ο σεξουαλικός σύντροφος που είναι πνεύμα, αλλάζει ξαφνικά μορφή και από εμφάνιση π.χ. μιας ωραίας κοπέλας, στη συνέχεια παίρνει τη μορφή της μητέρας μας ή της Παναγίας ή κάποιου άλλου σεβαστού μας προσώπου. Αυτό δεν είναι τίποτα άλλο παρά ο δαίμονας, που αλλάζει ακτινοβολία μορφής για να μας ωθήσει σε κατάργηση του σεβασμού, των ηθικών φραγμών (ταμπού) και στην αιμομιξία. Αντίστοιχες παραστάσεις έχουν και οι γυναίκες.

(ίσως η μοναδική θεωρία στον κόσμο που μπλέκει εξωγήινους, σεξ και transformers. Θα γινόταν άνετα blockbuster στο Χόλιγουντ.)

Γι’αυτά τα όνειρα ο Φρόυντ, που έχει επηρεαστεί από το Δαρβίνο, για να τα εξηγήσει μας λέγει ότι δημιουργούνται από το υποσυνείδητο και είναι φαντασία προς ικανοποίηση επιθυμίας. Η πραγματικότητα είναι ότι σε επιθυμία μας που εκδηλώνεται με σκέψη της ημέρας ανταποκρίνεται κάποιος εξωγήινος, ο οποίος την αντιλαμβάνεται και μας επισκέπτεται τη νύχτα προς ικανοποίησή της.

(χμμμμμμμμμμμμ…Ναι, τώρα που το σκέφτομαι η θεωρία του Φρόυντ είναι εξωπραγματική, ενώ αυτή η θεωρία μου φαίνεται απόλυτα ρεαλιστική.)

Όπως ο άνθρωπος που είναι από ύλη, κατοικεί στη Γη που είναι από ύλη, έτσι και ο εξωγήινος που είναι από ενέργεια, κατοικεί σε κάποιο ουράνιο νέφος, το οποίο είναι από ενέργεια. […] Τέτοια ουράνια νέφη υπάρχουν πολλά, είναι Δημιουργήματα του Θεού και αποτελούν ένα ουράνιο θετικό ενεργειακό σύμπαν νεφών, που λέγεται Παράδεισος. Σ’αυτό κατοικούν τα πνεύματα του Θεού που προέρχονται από πλανήτες του αστρικού σύμπαντος αντίστοιχους προς τη Γη και άλλα πνεύματά του. […] Στο Σύμπαν αυτό κυβερνάει ο Θεός.
Εκτός αυτού,
υπάρχει και ένα άλλο ουράνιο αρνητικό ενεργειακό σύμπαν νεφών, που λέγεται Κόλαση. Αυτό είναι δημιουργία του Αντίθεου, στο οποίο και κυβερνά. Μερικοί δαίμονες καταφεύγουν στη μετενσάρκωση για εξεύρεση τροφής και για να προξενήσουν κακό. Οι εξωγήινοι των δύο χώρων κινούνται με ιπτάμενους δίσκους και άλλοτε οι μεν, άλλοτε οι δε, εξουσιάζουν τους ανθρώπους του αστρικού σύμπαντος.

(ποιο Star Wars και κουραφέξαλα…ΑΥΤΟ θα πει διαστημικοί πόλεμοι!!!)

Τι καλύτερη περιγραφή των ιπτάμενων δίσκων υπάρχει από αυτή;

Επί σαράντα ημέρες μετά την ανάσταση ο Χριστός παρουσιαζόταν και εδίδασκε στους μαθητές του. Την τεσσαρακοστή σηκώθηκε στον αέρα και ένα σύννεφο τον απέκρυψε από τα μάτια τους (βλ. Πράξεις Αποστόλων 1.9).

(διορθώστε με αν κατάλαβα λάθος, αλλά ο συγγραφέας υπονοεί ότι ο Χριστός ήταν ούφο;)

Σύμφωνα με την  περιγραφή […] κατά την Πεντηκοστή ήταν όλοι οι Απόστολοι μαζί. Ξαφνικά ήρθε βοή από τον ουρανό σαν δυνατός άνεμος. Μετά παρουσιάστηκαν 12 πύρινες γλώσσες και επιφοίτησαν με Άγιο Πνεύμα τους Αποστόλους. Αυτοί άρχισαν να μιλούν άλλες γλώσσες…, δηλαδή οι εξωγήινοι μπορούν να μας εφοδιάσουν με CD-ROM’s της επιθυμίας τους.

(CD-ROMs; Γαμάτο! Τίποτα σε RPG έχουμε;)

Εγερθήσονται γαρ ψευδόχριστοι και ψευδοπροφήται […] Κυρίως η παραπάνω φράση έχει μεταφορική έννοια και αναφέρεται σε διάφορους επιστήμονες που επηρέασαν και επηρεάζουν την κοινή γνώμη και τους πολιτικούς με λανθασμένες επιστημονικές ανακοινώσεις. Μεταξύ αυτών αναφέρω τους ακόλουθους:
Κάρολο Δαρβίνο […]
Σίγκμουντ Φρόυντ […]
Αλμπέρτο Αϊνστάιν […] Καίτοι δεν απορρίπτει την ιδέα της ύπαρξης ενός απόμακρου και αδιάφορου ανώτατου άρχοντος, μιας ανώτερης δύναμης, οι θεωρίες του είναι από λίγο χρήσιμες έως
πολύ επιζήμιες.

(ευτυχώς που υπάρχουν κάτι τέτοιοι φωστήρες σαν τον συγγραφέα, για να μας πουν τι κουμάσια ήταν ο Αϊνστάιν και ο Δαρβίνος.)

Γνωρίζει (σ.σ. ο άνθρωπος) ότι η τεχνολογία των ατομικών και πυρηνικών όπλων προέρχεται από τον Αντίθεο και ότι του την έδωσε με σκοπό να καταστρέψει τον πλανήτη σε συγκεκριμένο έτος, μήνα, ημέρα και ώρα;

(τι, ξέρουμε και ώρα; Ευτυχώς, να ξέρω να φορέσω κάτι καλό – κοτζάμ συντέλεια του κόσμου, μην πάω με το σώβρακο.)
Δεν θα πρέπει να ξεχνούν οι Έλληνες ότι είναι ανάδελφο έθνος και στο μόνο που μπορούν να στηρίζονται είναι ο Θεός.

(ουφ! Τώρα αισθάνομαι ήσυχος, ξέροντας ότι μπορώ να στηρίζομαι σε κάποιον που δεν έχει δώσει σημάδια ζωής εδώ και κάτι χιλιάδες χρόνια!)
Ως πότε θα ανεχόμαστε οι ξεβράκωτοι Τούρκοι να εξοπλίζονται εις βάρος της ισορροπίας δυνάμεων;

(Έλα ντε! Πρώτα να βάλουν κάτι πάνω τους και μετά ας εξοπλιστούν όσο θέλουν.)
Τα πνεύματα του αρνητικού χώρου βοηθούν στην κατασκευή ναρκωτικών ουσιών, υλιστικών θεωριών και πολεμικών μηχανών. Η ειδική θεωρία της σχετικότητας είναι επίσης δικής τους έμπνευσης. Με βάση αυτήν τη θεωρία δημιουργήθηκαν τα ατομικά και πυρηνικά όπλα. Αντίθετο της θεωρίας της σχετικότητας είναι το περιεχόμενο της Αποκάλυψης του αγίου Ιωάννη του Θεολόγου […] Με βάση αυτό το κείμενο μπορούν να εκμηδενιστούν τα όπλα μαζικής καταστροφής.

(ωραίο ακούγεται αυτό! Άμα το ξέρανε οι ΗΠΑ και ο ΟΗΕ δε θα ανησυχούσαν για τους πυραύλους της Βόρειας Κορέας, απλώς θα τους έστελναν μερικές κόπιες της Αποκάλυψης. Άσε που έτσι θα είχαμε γλιτώσει και το Ιράκ.)
Λόγω λατρείας προς το κομμουνιστικό θηρίο, το οποίο επέβαλε εκτός του υλισμού και αθεϊα, οι θαυμαστές του δε συμπεριλαμβάνονται στα βιβλία του Θεού.

(ούτε σαν υποσημείωση; Όχι τίποτα, είναι και πολλοί!)
Το κείμενο (σ.σ. της Αποκάλυψης) […] παρουσιάζει την τιμωρία που θα ακολουθήσει την πτώση της Βαβυλώνας σαν απόρροια της απόφασης του Θεού να τιμωρήσει τους κατοίκους της Γης για τις πολλές αμαρτίες τους. Εδώ ο Θεός είναι όπως τον γνωρίζομε από την Παλαιά Διαθήκη, όπου εφαρμόζεται το «οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος» και μάλιστα πιο εκδικητικός, καθ’όσον φέρεται να λέει «ανταποδώσατε σ’αυτήν εις διπλούν». Η συμπεριφορά αυτή δεν αρμόζει στο Θεό αλλά στον Αντίθεο και ο Θεός απλώς προφητεύει και αποκαλύπτει τα σχέδιά του.

(ναι, μάλιστα…Ό,τι δε μας βολεύει το φορτώνουμε στον Αντίθεο! Ωραίος!)
Στην αιώνια πάλη ΚΑΛΟΥ-ΚΑΚΟΥ, μέχρι σήμερα το καλό ήταν το ισχυρό και το κακό το ανίσχυρο.
Σήμερα, εξ αιτίας των μέσων μαζικής καταστροφής, ο κανόνας αντιστράφηκε.

(κάτσε ρε φίλε…Αφού ο Θεός είναι Παντοδύναμος, γιατί δε μας δίνει κι αυτός ένα όπλο μαζικής αντικαταστροφής για να ενισχυθεί πάλι το καλό;)
Η ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ και τα άλλα ΑΓΙΑ ΚΕΙΜΕΝΑ που αναφέρθηκαν έχουν άμεση συνέπεια την κατάρρευση της θεωρίας της εξελίξεως, δηλαδή ότι ο άνθρωπος κατάγεται από τον πίθηκο.

(παράξενο…Πώς νόμιζα ότι ισχύει το αντίθετο; Ότι δηλαδή η θεωρία της εξέλιξης έχει σαν άμεση συνέπεια την κατάρρευση της θεωρίας της Δημιουργίας;)
Η Αποκάλυψη του Ιωάννη και η Αγία Γραφή προφητεύουν συμφορές και αποκαλύπτουν επεμβάσεις πνευματικών αρνητικών δυναμεων στον πλανήτη. Οι επεμβάσεις γίνονται είτε εγγράφως, είτε με επιφοίτηση, είτε με τα παιδιά τους, είτε με «CD-ROMs» στον εγκέφαλο, είτε ενσαρκωνόμενοι στο σώμα κάποιου ανθρώπου.

(από πού ακριβώς μπαίνει το CD-ROM στον εγκέφαλο; Έχουμε κανένα μυστικό CD drive στο κούτελό μας; Αλήθεια, DVD-ROM παίζει ή πρέπει να κάνουμε αναβάθμιση;)
Ο Θεός είναι στην υπηρεσία του ανθρώπου και τον θεωρεί ανώτερο ον. […] Ο άνθρωπος είναι στην υπηρεσία του Αντίθεου, που τον θεωρεί ίσο προς τον πίθηκο.

(φαντάσου, δηλαδή, πόσο καλές υπηρεσίες μας προσφέρει ο Θεός, που εμείς προτιμάμε να πάμε με τον άλλο, που μας θεωρεί χιμπαντζήδες!)

Τα περισσότερα βιβλία (ειδικά όταν δεν είναι μυθιστορήματα) γράφονται σε μία Α εποχή, αναφέρονται σε αυτήν και μετά από 30-40 χρόνια είτε δεν τα θυμάται κανένας, είτε τα θυμάται σαν απομεινάρια μιας άλλης εποχής, που έχει περάσει ανεπιστρεπτί και δεν έχει καμία σχέση με το παρόν. Πολύ λίγα είναι τα βιβλία που μπορούν να πετύχουν την πολυπόθητη διαχρονικότητα, γιατί για να συμβεί αυτό θα πρέπει ο συγγραφέας τους να είναι κάποιου είδους προφήτης, να ξέρει ότι και μετά από 30 χρόνια θα συμβαίνουν τα ίδια ή κάποια άλλα πράγματα. τα οποία έχει προβλέψει.

Μια τέτοια περίπτωση είναι «Η Δυστυχία του να Είσαι Έλληνας», του Νίκου Δήμου. Ένα βιβλίο που πρωτοεκδόθηκε το 1975, κι όμως παραμένει επίκαιρο ακόμα και σήμερα, 34 χρόνια μετά. Το βρήκα καταχωνιασμένο σε μια βιβλιοθήκη και έπιασα να το διαβάζω για δύο λόγους: Πρώτον, επειδή με τράβηξε ο τίτλος. Και δεύτερον, επειδή είναι πολύ μικρό – και απεχθάνομαι τα φλύαρα βιβλία.

Διαβάζοντάς το έμεινα με ανοιχτό το στόμα. Σχεδόν όλα όσα γράφει ο Δήμου ισχύουν και για τη σημερινή εποχή. Φαίνεται πως ο Νεοέλληνας δεν έχει εξελιχθεί καθόλου από τότε. Ίσως γι’αυτό να έχει φτάσει το βιβλίο στην 23η έκδοση (εγώ έχω την 6η!). Απ’ό,τι διαβάζω, φαίνεται πως είχε μεγάλη αποδοχή στην εποχή του, ίσως επειδή είχε μόλις πέσει η χούντα και ο «ελληνοχριστιανισμός» ήταν στο ναδίρ του. Αλλά και επειδή είναι τόσο οξυδερκής και κυνική η σκέψη του συγγραφέα, που απλά δεν μπορείς να διαφωνήσεις μαζί του.

Ξεχώρισα κάποια κομμάτια που πιστεύω ότι είναι χαρακτηριστικά της διαχρονικότητας και της οξυδέρκειας του κειμένου, και θέλω να τα μοιραστώ μαζί σας:

«Δυστυχία μπορούμε να ονομάσουμε την απόσταση ανάμεσα επιθυμία και πραγματικότητα. Όσο μεγαλύτερη η απόσταση, τόσο πιο δυστυχισμένοι είμαστε.»

«Συνήθως, αυτοί που έχουν έντονες και πολλές επιθυμίες, ικανοποιούν περισσότερες, απ’όσους έχουν λίγες και ταπεινές. Μόνο που η αχόρταγη φύση των πρώτων σπάνια τους επιτρέπει να αισθανθούν την κατάσταση της ισορροπίας, που ονομάζουμε ευτυχία.»

«Αντίθετα με τα ζώα, ο άνθρωπος έχει επιθυμίες «θέσει και φύσει» μη-εκπληρώσιμες. Λαχταράει την αθανασία. Ενώ το μόνο σίγουρο που ξέρει για το μέλλον είναι πως κάποτε θα πεθάνει. Θα μπορούσαμε να ορίσουμε τον άνθρωπο ως το ζώο που επιθυμεί πάντα περισσότερα από όσα φτάνει. Το απροσάρμοστο ζώο. Θα μπορούσαμε με άλλα λόγια να ορίσουμε τον άνθρωπο, σαν το ον που φέρνει τη δυστυχία – εγγενή – μέσα του.»

«Αν ο άνθρωπος, σαν άνθρωπος, φέρνει μέσα του τη δυστυχία, ορισμένες κατηγορίες ανθρώπων έχουν μεγαλύτερη προδιάθεση σ’αυτήν. Ακόμα και ορισμένες εθνότητες. Ανάμεσα σ’αυτές, σίγουρα, οι Έλληνες. Οι νεο-έλληνες.»

«Ο έλληνας, όταν βλέπει τον εαυτό του στον καθρέφτη, αντικρίζει είτε τον Μεγαλέξαντρο, είτε τον Κολοκοτρώνη, είτε (τουλάχιστο) τον Ωνάση. Ποτέ τον Καραγκιόζη…Κι όμως, στην πραγματικότητα ε ί ν α ι  ο Καραγκιόζης που ονειρεύεται τον εαυτό του σαν Μεγαλέξαντρο.»

«Ο έλληνας προσπαθεί, σε κάθε τομέα, να είναι εκτός πραγματικότητας. Και μετά είναι δυστυχής, διότι είναι εκτός πραγματικότητας. (Και μετά είναι ευτυχής…διότι είναι δυστυχής).»

«Ο νεο-έλληνας μοιάζει ευτυχισμένος όταν είναι δυστυχισμένος. Όταν όλα πάνε καλά, αισθάνεται ανήσυχος και απροσάρμοστος. Αν δεν έχει αίτια δυστυχίας, θα ψάξει να βρει. Η ευτυχία της δυστυχίας του νεο-έλληνα εκφράζεται τέλεια στην «ελληνική γκρίνια».»

«Σε κανένα λαό η κλασική φράση «τι κάνεις;» δεν οδηγεί σε πλήρη ανάλυση του ιατρικού ιστορικού, της οικογενειακής κατάστασης, των οικονομικών δυσχερειών και των σεξουαλικών προβλημάτων του (τυπικά) ερωτηθέντος.»

«Ο ελληνικός «νόμος του Πάρκινσον»: Δύο έλληνες κάνουν σε δύο ώρες (λόγω διαφωνίας) ό,τι ένας έλληνας κάνει σε μιαν ώρα.»

«Όποιος λαός και αν καταγόταν από τους αρχαίους έλληνες, θα ήταν αυτόματα δυστυχισμένος. Εκτός αν μπορούσε να τους ξεχάσει, ή να τους ξεπεράσει.»

«Η σχέση μας με τους αρχαίους είναι η μία πηγή του εθνικού πλέγματος κατωτερότητας. Η άλλη, είναι η σύγκριση στο χώρο κι όχι στο χρόνο. Με τους σύγχρονους «ανεπτυγμένους». Με την «Ευρώπη». Όποτε ένας έλληνας μιλάει «για την Ευρώπη», αποκλείει αυτόματα την Ελλάδα. Όταν ένας ξένος μιλάει για την Ευρώπη, δεν διανοούμαστε ότι μπορεί να μ η περιλαμβάνει και την Ελλάδα.»

«Είμαστε διαφορετικοί. Κι όμως προσπαθούμε, με απόγνωση, να ενταχθούμε κάπου. Γιατί άραγε αισθανόμαστε τη μοναδικότητά μας σαν ελάττωμα; Γιατί ντρεπόμαστε γι’αυτή; Άραγε επειδή δεν είμαστε αρκετά μεγάλοι ή δυνατοί, ώστε να κάνουμε την ιδιομορφία μας παντιέρα; Ή μήπως επειδή δεν είμαστε αρκετά σίγουροι για τον εαυτό μας;»

«Είμαστε ένας λαός χωρίς πρόσωπο. Χωρίς ταυτότητα. Όχι επειδή δεν έχουμε πρόσωπο. Αλλά επειδή δεν τολμάμε να κοιταχτούμε στον καθρέφτη. Επειδή μας έκαναν να ντρεπόμαστε για το πραγματικό μας πρόσωπο. Τόσο που να φοβόμαστε να γνωρίσουμε τον εαυτό μας. Έτσι μάθαμε να παίζουμε διάφορους ρόλους: Τον «αρχαίο», τον «ευρωπαίο»…»

«Ο έλληνας θα ξεπεράσει τα εθνικά πλέγματα μόνο όταν βρει τον εαυτό του. Όταν αποκτήσει ταυτότητα και πρόσωπο. Όταν πάψει να μισεί τον εαυτό του γι’αυτό που δ ε ν είναι και τον δεχθεί γι’αυτό που είναι. Αν δεν βρούμε σύντομα το δικό μας πρόσωπο, κάποια μέρα θα ξυπνήσουμε με μια «γενική» φάτσα-δημιούργημα των ρόλων που παίζουμε, της μόδας, των μέσων επικοινωνίας. Τότε θα μας μείνει ένα προσωπείο για πρόσωπο.»

«Ελεύθερος δεν είναι αυτός που «κάνει ό,τι θέλει», αλλά αυτός που ξέρει τι θέλει. Όσο δεν ξέρουμε ποιοι είμαστε, όσο δεν ξέρουμε τι θέλουμε, όσο δεν έχουμε ξεκαθαρισμένη σκέψη και αίσθημα ευθύνης, θα περνούμε από τη μιαν εξάρτηση στην άλλη. Δεν θέλει μόνο «αρετήν και τόλμην» η ελευθερία. Θέλει, κυρίως, γνώση. Και κρίση.»

«Πλάθουμε μύθους για τον εαυτό μας. Και μετά είμαστε δυστυχισμένοι, γιατί φαινόμαστε κατώτεροι από τους μύθους (που εμείς πλάσαμε…)»

«Ποιος υποψήφιος πιστεύει πως δίκαια απέτυχε στις εξετάσεις; Ποιος υπάλληλος αναγνωρίζει πως δίκαια πήρε προαγωγή ο συνάδελφός του; Οι άλλοι, έχουν πάντα τα «μέσα». Ο μύθος των «μέσων» είναι ένα όπιο που αποκοιμίζει την αίσθηση της ευθύνης στις ψυχές των ελλήνων.»

«Οι Έλληνες εξακολουθούν πάντα να αντιμετωπίζουν το κράτος τους, σαν να ήταν το τουρκικό βιλαέτι. Έχουν δίκιο.»

«Ας μη φωνάζουμε για το Μεγάλο Κεφάλαιο στην Ελλάδα – γιατί δεν υπάρχει. Το Μεγάλο Κεφάλαιο βλέπει ευτυχώς ακόμα τη χώρα μας σαν Μικρή Υποσημείωση.»

«Εκμεταλλευτές του ελληνικού μόχθου δεν είναι τόσο οι καπιταλιστές μας, όσο οι συνεχιστές της ένδοξης ελληνικής παράδοσης των αεριτζήδων. Μεσάζοντες, παράγοντες, κομπιναδόροι (ελληνοαμερικανοί και μη).»

«Η ελληνική παιδεία: Μηχανισμός μαζικής βεβιασμένης τροφοδότησης γνώσεων, που τον κινούν αμόρφωτοι, άμουσοι και υπαμειβόμενοι εκπαιδευτικοί.»

«Η αρχή, στην οποία στηρίχτηκε η ελληνική παιδεία, ήταν κάτι χειρότερο από το μηδέν. Ήταν μια «αντίφασις εν εαυτή»: ο ε λ λ η ν ο χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ό ς πολιτισμός. Δύο αλληλογρονθοκοπούμενες έννοιες, σε ένα επίθετο. Πόσο χαρακτηριστικό για την εσωτερική μας αντίφαση!»

«Άλλοι λαοί έχουν θρησκεία. Εμείς, έχουμε παπάδες.»

«Τον αιώνα που πέρασε, η ελληνική εκκλησία υπηρέτησε – πιστά και αφοσιωμένα – πολλούς κυρίους. Εκτός από τον Ένα.»

«Στατιστικές παράμετροι του μέσου Έλληνα (1975): ζει στην ακριβότερη χώρα της Ευρώπης – σε σχέση με τις αμοιβές του – έχει την χειρότερη κοινωνική ασφάλιση, τα περισσότερα τροχαία ατυχήματα, το φτωχότερο εκπαιδευτικό σύστημα και τις μικρότερες κυκλοφορίες βιβλίων. (Ελπίζω να βρεθεί καμιά Πορτογαλία, να με διαψεύσει σε κάτι απ’όλα αυτά).»

«Όπως ο άνθρωπος κουβαλά το προπατορικό αμάρτημα – ο έλληνας κουβαλάει το σόι του. Οι άλλοι λαοί έχουν συγγενείς. Ο έλληνας έχει συνεταίρους στη ζωή (και στο θάνατο).»

«Η εκμετάλλευση της γυναίκας από τον άντρα έχει σαν φυσική συνέπεια την εξαπάτηση του άντρα από τη γυναίκα. Την τελευταία λέξη όμως την έχει η γυναίκα-μητέρα. Εκεί, με το πιο ανεπαίσθητο όπλο (την εξουθενωτική «αγάπη») παίρνει την εκδίκησή της. Δημιουργώντας παιδιά-δούλους ή επαναστάτες.»

«Κλείσε μέσα στην καρδιά σου την Ελλάδα και θα πάθεις έμφραγμα.»

«Διανοούμενος είναι ο άνθρωπος που προσπαθεί (συνήθως μάταια) να κάνει τις ιδέες του πράξη. Έλληνας διανοούμενος είναι αυτός που προσπαθεί να βρει ιδέες, για να δικαιολογήσει τις πράξεις του.»

«Αν οι διανοούμενοι και οι καλλιτέχνες είναι οι πιο δυστυχισμένοι άνθρωποι (γιατί σ’αυτούς το άνοιγμα ανάμεσα επιθυμία και πραγματικότητα παίρνει διαστάσεις τραγικές)…Και αν οι έλληνες είναι ο πιο δυστυχισμένος ανάμεσα στους λαούς…Τότε τι χειρότερο από έ λ λ η ν α  διανοούμενο;»

«Όσοι αγάπησαν πολύ αυτόν τον τόπο, πέθαναν νέοι, αυτόχειρες ή τρελοί. Η Ελλάδα είναι μια απάνθρωπη ερωμένη.»