Όταν είσαι παιδί και άρα έχεις πρόσφατα έρθει σε αυτόν τον παράξενο κόσμο, χρειάζεσαι καθοδήγηση. Χρειάζεσαι κάποιον να σου πει τι μπορείς και τι δεν μπορείς να κάνεις. Γιατί σε σένα μπορεί να φαίνεται εντελώς φυσιολογικό να βγεις από το σπίτι τσίτσιδος, αλλά για τους άλλους δεν είναι. Ή μπορεί να σου φαίνεται εντελώς ακίνδυνο και απολαυστικό να μη μασάς την τροφή πριν την καταπιείς, αλλά ευτυχώς έχει προνοήσει η μάνα σου να σου εξηγήσει αυστηρά πως δεν πρέπει να το κάνεις, αλλιώς θα πνιγείς. Κάποιος πρέπει να σου εξηγήσει τους κανόνες.

Και είναι λογικό: Όταν δεν ξέρεις τους κανόνες ενός παιχνιδιού, δεν μπορείς να παίξεις. Πρέπει πρώτα να έρθει κάποιος να σου μάθει τους κανόνες του παιχνιδιού, και μετά να προσπαθήσεις να γίνεις πρωταθλητής σε αυτό το παιχνίδι. Αλλιώς δε γίνεται. Στην καλύτερη περίπτωση θα αποτύχεις, και στη χειρότερη θα καταστρέψεις το παιχνίδι και για τους άλλους που ξέρουν τους κανόνες και νόμιζαν ότι τους ήξερες κι εσύ όταν σε δέχτηκαν για συμπαίκτη.

Τώρα, στη θέση του παιχνιδιού βάλε το Internet. Γιατί τι είναι το Internet, αν όχι ένα (σχετικά) νέο «παιχνίδι» που όλο και περισσότεροι ανακαλύπτουν και αρχίζουν να παίζουν μαζί του, χωρίς όμως να γνωρίζουν τους κανόνες του; Και, όπως είπαμε, όταν παίζεις ένα παιχνίδι χωρίς να ακολουθείς τους κανόνες, μόνο κακά πράγματα μπορεί να συμβούν.

Αυτή ακριβώς είναι η εικόνα που έχω για τους ανθρώπους που ανακάλυψαν πρόσφατα το Internet: Μικρά παιδιά που περιπλανώνται για ώρες σε ένα ατέλειωτο σούπερ μάρκετ πληροφοριών, χαζεύοντας τα ράφια, χωρίς καμία επίβλεψη, χωρίς να μπορούν να κρίνουν αν αυτό που τους «γυάλισε» στο πάνω-πάνω ράφι είναι καλό ή κακό, χωρίς να καταλαβαίνουν ότι πίσω από ελκυστικές λέξεις όπως «προσφορά», «ευκαιρία», «δώρο» μπορεί να κρύβονται πολύ λιγότερο ελκυστικές λέξεις όπως «παραπλάνηση», «κίνδυνος», «παγίδα».

Ξέρεις ποια είναι η μόνη διαφορά; Ότι σε ένα αληθινό σούπερ μάρκετ, η μαμά θα κράταγε το παιδί από το χέρι και δε θα το άφηνε να τριγυρίζει χωρίς επίβλεψη, προστατεύοντάς το από τυχόν κινδύνους. Στο Internet, όμως, είσαι ελεύθερος. Δε σε κρατάει κανείς από το χεράκι. Και όταν έχεις στα χέρια σου μία τέτοια ελευθερία, τότε οφείλεις να τη διαχειριστείς με υπευθυνότητα, αν θες να φανείς αντάξιός της.

Αλλά αρκετά με τις μεταφορές, τις παρομοιώσεις και τις παραβολές. Εδώ υπάρχει ένα πραγματικό θέμα, πολύ πιο σοβαρό απ’όσο μπορεί να φαντάζονται πολλοί.

Για όσους ζουν σε κάποιο μοναστήρι στα Μετέωρα ή σε κάποια υπόγεια στοά της Αθήνας και δεν το έμαθαν, σήμερα το Internet έχει γεμίσει από δημοσιεύματα σε «ενημερωτικά» blogs και sites, σύμφωνα με τα οποία η σημαιοφόρος της γερμανικής αποστολής για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, Νατάσα Κέλλερ, έγραψε σε tweet της ότι «το Ολυμπιακό Χωριό έχει γεμίσει με ξυπόλυτους Έλληνες αθλητές. Τους βλέπουμε και κάνουμε τους μαλάκες για να μην μας ζητήσουν δανεικά». Μάλιστα, τα (πανομοιότυπα) δημοσιεύματα παραθέτουν και δεύτερο tweet μία (αγνώστου ταυτότητος) Αγγλίδας αθλήτριας, που αναφέρει «ελπίζω οι πεινασμένοι Έλληνες να μη φάνε όλο το φαΐ στο Ολυμπιακό χωριό».

Διαβάζοντας μια τέτοια είδηση, ένας άνθρωπος γαλουχημένος από τα παραδοσιακά ΜΜΕ (τηλεόραση, ραδιόφωνο, εφημερίδα) δεν έχει καμία αντίσταση. Το καταπίνει αμάσητο. Δεν είναι λογικό; Εδώ και δεκαετίες έχει μάθει να ενημερώνεται από Μέσα που δεν επιδέχονταν καμία αμφισβήτηση. Αν έβλεπες πριν από δεκαπέντε χρόνια μία είδηση σε μία εφημερίδα, ή την άκουγες στο ραδιόφωνο ή την τηλεόραση, δεν είχες άλλη επιλογή: Έπρεπε να την πιστέψεις. Κι αυτό επειδή δεν είχες τα μέσα να κάνεις το δικό σου «ρεπορτάζ» και να διαπιστώσεις αν είναι όντως αληθινή ή όχι. Πιστεύει, λοιπόν, ότι έτσι λειτουργεί και το Internet.

Μόνο που η ενημέρωση στο Internet έχει διαφορετικούς κανόνες. Γιατί ο καθένας μπορεί να ανοίξει ένα οποιοδήποτε site, να το βαφτίσει «ενημερωτικό» και να γράφει εκεί ό,τι του κατέβει. Με τα παλιά Μέσα δεν ήταν τόσο εύκολο. Χρειαζόσουν ένα τεράστιο αρχικό κεφάλαιο για να ανοίξεις μία εφημερίδα, έναν τηλεοπτικό σταθμό ή έναν ραδιοφωνικό σταθμό. Στο Internet είναι σχεδόν δωρεάν – ή και εντελώς δωρεάν, αν επιλέξεις τη λύση του blog. Και το τζάμπα μπορεί να είναι πιο γλυκό, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι είναι και ακίνδυνο.

Τι συνέβη, λοιπόν, με αυτήν την ιστορία; Πολύ απλά, κάποιος (ή κάποιοι) αποφάσισε ότι με κάποιον τρόπο έπρεπε να «εκδικηθεί» για τον αποκλεισμό της Βούλας Παπαχρήστου από τους Ολυμπιακούς του Λονδίνου με αφορμή ένα tweet της. Και επιχείρησε να το κάνει με αυτόν τον τρόπο: Βγάζοντας από το κεφάλι του μία προσβλητική για τους Έλληνες φράση και αποδίδοντάς την όχι σε μία τυχαία αθλήτρια, αλλά στη σημαιοφόρο της αποστολής της «μισητής» Γερμανίας στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Σατανικό; Και πού να ακούσεις και το καλύτερο: Για να ενισχύσει την «εξωτερική απειλή», έβγαλε από το κεφάλι του μία άλλη προσβλητική φράση, που δήθεν ξεστόμισε μία Αγγλίδα αθλήτρια, την οποία δεν μπήκε καν στον κόπο να κατονομάσει.

Και επειδή μπορεί να μην το κατάλαβες ακόμα (γιατί έχω και μερικούς αναγνώστες περιορισμένης ευθύνης και πρέπει γι’αυτούς ειδικά να τα κάνω όλα νιανιά), όλη αυτή η ιστορία ήταν ένα ψέμα. Ένα τεράστιο, κακό ψέμα. Και αν πίστεψες αυτό το ψέμα, το λιγότερο που μπορείς να κάνεις είναι να το παραδεχτείς και να γράψεις 500 φορές σε ένα αρχείο Word «δε θα ξαναπιστέψω άκριτα ό,τι παπαριά διαβάζω στο Internet».

Μη με παρεξηγείς: Δε θέλω να κάνω τον γκουρού. Ήμουν κι εγώ κάποτε νέος στο Internet, και προώθησα κι εγώ chain mails για να δώσει ο Μπιλ Γκέιτς ένα δολάριο σε ένα φυματικό παιδάκι, πίστεψα κι εγώ ότι υπάρχει ένας ψυχάκιας που αφήνει σύριγγες μολυσμένες με AIDS στα σινεμά και μόλις κάτσεις στη θέση σου μολύνεσαι, πάτησα κι εγώ σε μαλακισμένα links που φόρτωσαν κάποιον ιό στον υπολογιστή μου. Όλοι μας τα κάναμε αυτά, και όποιος σου πει ότι δεν τα έκανε σου λέει ψέματα (αλλά για το αν θα πρέπει να καταπίνουμε αμάσητη όποια μαλακία μας λένε οι φίλοι μας θα μιλήσουμε σε άλλο post, τώρα προέχουν άλλα).

Δυστυχώς, ο διαδικτυακός αναλφαβητισμός κάνει θραύση στη χώρα μας (και όχι μόνο σε αυτήν, για να είμαστε δίκαιοι). Οι περισσότεροι διαβάζουν μία είδηση, την αναπαράγουν άκριτα, διαδίδοντάς τη σε άλλους, οι οποίοι επίσης την αποδέχονται σαν αληθινή επειδή την αναπαρήγαγε ο φίλος τους, και την αναπαράγουν με τη σειρά τους, μέχρι που δημιουργείται ένα τέρας. Όχι πως αυτή είναι μία αποκλειστικά ιντερνετική υπόθεση: Ξέρουμε όλοι εκείνη την περίφημη δήλωση που αποδίδεται στον Κίσινγκερ, σύμφωνα με την οποία οι Έλληνες είμαστε δυσκολοκυβέρνητοι και πρέπει να μας πλήξουν βαθιά στις πολιτισμικές μας ρίζες, αλλά είμαστε μειοψηφία εμείς που ξέρουμε πως αυτό αποτελεί μία μπαρούφα και δεν ειπώθηκε ποτέ στην πραγματικότητα. Και αν δεν το ήξερες ούτε αυτό, τότε λυπάμαι, αλλά πάλι την πάτησες.

Θέλεις να μην την ξαναπατήσεις; Τότε παίξε με τους κανόνες. Το Google είναι φοβερό εργαλείο. Ουδέν κρυπτόν υπό του Google. Διάβασες κάτι σε ένα site άγνωστης αξιοπιστίας; Ψάξε στο Google να βρεις περισσότερα σχετικά με το θέμα. Λογικά θα βρεις πολλά παρόμοια δημοσιεύματα που θα λένε ακριβώς το ίδιο πράγμα. Αν όμως ούτε και αυτά προέρχονται από αξιόπιστα sites, μην τα πιστέψεις. Πρέπει να ψάξεις πολύ για να βρεις ιστοσελίδες που δε θα σου πουν ψέματα, και εγώ δε νιώθω ότι μπορώ να σε βοηθήσω να τις βρεις. Όμως ό,τι κι αν ψάχνεις, το πιο πιθανό είναι ότι η αλήθεια βρίσκεται κάπου εκεί μέσα στο Google. Ψάξε.

Αν πάλι δε σε πειράζει να σε πιάνουν κορόιδο και να σε βάζουν να αναπαράγεις μπούρδες που επινόησαν διάφοροι σκιώδεις τύποι, δικαίωμά σου. Μπορείς μάλιστα να κοιμάσαι ήσυχος, ξέροντας ότι το ίδιο ακριβώς κάνουν ακόμα και οι άνθρωποι που έχουν σπουδάσει δημοσιογραφία, την εξασκούν και υποτίθεται ότι ξέρουν πώς να διασταυρώσουν μία είδηση. Όπως για παράδειγμα ο Άκης Παυλόπουλος, τον οποίο έτυχε να ακούω σήμερα το πρωί, την ίδια ώρα που εγώ αναζητούσα και έβρισκα την αλήθεια πίσω από το ψέμα, να εξαπολύει μύδρους κατά της Κέλλερ και της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής, αναπαράγοντας με πάθος μία είδηση που ούτε καν είχε μπει στον κόπο να διασταυρώσει. Είμαι σίγουρος ότι δεν ήταν μόνο αυτός, αλλά αυτόν άκουσα και γι’αυτόν μπορώ να πω, όπως ο καθηγητής στο σχολείο έβλεπε μόνο εσένα να μιλάς στην τάξη (ενώ όλη η τάξη έκανε το ίδιο) και έδινε σε σένα μόνο ωριαία αποβολή.

Τώρα θα μου πεις, αν ένας έμπειρος δημοσιογράφος δεν μπορεί να διασταυρώσει μία είδηση, πώς θα το κάνει ένας άπειρος χρήστης του Internet που δεν ξέρει καν τους βασικούς κανόνες του μέσου; Και εδώ η απάντηση είναι μόνο μία: Μάθε τους κανόνες. Και παίξε με αυτούς, αν θες να βγεις νικητής. Αν παίξεις με τους κανόνες της τηλεόρασης, σίγουρα θα χάσεις. Αν παίξεις με τους κανόνες του Διαδικτύου, μπορεί και να κερδίσεις.

Advertisements