Αναρωτιέμαι ποιος θα μπορούσε να γράψει κάτι τέτοιο. Σε ποιον αρέσει να παίζει με τα όρια της αντοχής μας;

Θα μπορούσε να το έχει γράψει οποιοσδήποτε από την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ. Ή και από όποια άλλη κυβέρνηση μπορείς να σκεφτείς. Όταν αποκτάς εξουσία, μπορείς να κάνεις ό,τι γουστάρεις. Μπορεί να είσαι και το καλύτερο παιδί του κόσμου, αλλά η εξουσία σε αποκτηνώνει. Μπορείς να παίξεις με τους ανθρώπους, τοποθετώντας τον καθένα όπου εσύ νομίζεις, σαν να είναι τα προσωπικά σου τουβλάκια Lego. Μπορείς να λύνεις οικονομικά προβλήματα δίνοντας απαντήσεις που δεν είναι σωστές, και δεν υπάρχει καμία δασκάλα να σου πει ότι έκανες λάθος. Μπορείς να πουλήσεις τον λαό σου για πειραματόζωα σε εργαστήρια ερευνών. Και το καλύτερο; Μπορείς να στρογγυλοκάθεσαι στον καναπέ σου και να τα βλέπεις όλα αυτά στην τηλεόραση, σαν ένα διεστραμμένο ριάλιτι, τρώγοντας σουβλάκια και πίνοντας μπύρες. Εντελώς ατάραχος, σαν όλα αυτά να είναι απολύτως φυσιολογικά. Και ξέρεις ότι εσύ έχεις συνεισφέρει τα μέγιστα στην παραγωγή αυτού του ριάλιτι, και βλέπεις τους καρπούς της «δουλειάς» σου. Βλέπεις τους ανθρώπους να παλεύουν με τον χρόνο, με το χρήμα, με την καθημερινότητα, και αναρωτιέσαι πόσο θα αντέξουν ακόμα. Και σκέφτεσαι τι άλλο μπορείς να κάνεις για να δοκιμάσεις τις αντοχές τους. Ένας νέος φόρος; Μία περικοπή στις συντάξεις; Ίσως αν αγοράζαμε καμιά εικοσαριά τανκς και υποβρύχια; Ναι, αυτό θα είχε πλάκα, οι άλλοι να πεινάνε κι εμείς να ψωνίζουμε κοψοχρονιά άχρηστες πολεμικές μηχανές.

Αλλά μήπως δεν θα μπορούσαν να το γράψουν και οι Ευρωπαίοι «εταίροι» μας; Αυτοί που για να μας «σώσουν» από την καταστροφή (μία καταστροφή που φυσικά θα ήταν φρικτά καταστροφική και για τους ίδιους) υποβάλλουν μία ολόκληρη χώρα σε απανωτές δοκιμασίες, και μάλιστα δοκιμασίες που ξέρουν από πριν ότι είναι πρακτικά αδύνατον να ξεπεραστούν με επιτυχία; Τους αρέσει να παίζουν με τα όρια της αντοχής μας. Με τα δικά μας όρια αντοχής στη φτώχεια, αλλά και με τα όρια αντοχής της κυβέρνησης στην λαϊκή κατακραυγή. Γιατί αν το να βλέπεις ένα ριάλιτι αντοχής είναι διασκεδαστικό, φαντάσου πόσο διασκεδαστικό είναι να βλέπεις το making of, να βλέπεις τους πανικόβλητους παραγωγούς να τρέχουν αλλόφρονες για να στήσουν τα σκηνικά, να τοποθετήσουν τις κάμερες, να ανακοινώνουν στους «παίκτες» τις απίθανες δοκιμασίες τους.

Βέβαια, θα μπορούσε να το έχει γράψει και ο διευθυντής κάποιου οίκου αξιολόγησης. Γιατί σε έναν κόσμο όπου τα πάντα μετριούνται με το χρήμα, η πραγματική εξουσία δεν είναι η πολιτική, αλλά η οικονομική. Και οι οίκοι αξιολόγησης είναι αυτοί που κάνουν κουμάντο στην παγκόσμια οικονομία. Στην οικονομία, αυτοί οι τύποι είναι ο Θεός προσωποποιημένος: Δημιουργούν και καταστρέφουν οικονομίες εν μία νυκτί, με ένα απλό νεύμα του χεριού τους. Πώς να μην τους τρέμει, λοιπόν, κάθε πολιτικός ηγέτης, όταν ξέρει πως αν δεν πάει με τα νερά τους κινδυνεύει να υποβαθμιστεί σε ηγέτη ΒΒΒ-; Οι οίκοι αξιολόγησης τρελαίνονται να παίζουν με τα όρια της αντοχής των κυβερνήσεων – για τους λαούς χέστηκαν, δεν τους ενδιαφέρει. Δεν είναι στις αρμοδιότητές τους. Η βασική αρμοδιότητά τους είναι να παρέχουν το κανάλι στο οποίο θα παίζονται τα ριάλιτι όλου του κόσμου και να καθορίζουν το περιεχόμενό τους, δίνοντας εντολές στους παραγωγούς και τους σκηνοθέτες. Και δεν τους ενδιαφέρει καθόλου πώς θα φέρουν εις πέρας αυτές τις εντολές. Το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να βγουν καλά τα νούμερα, όπως τα θέλουν.

Και ποιος παίζει με τις αντοχές των οίκων αξιολόγησης; Κανένας. Βέβαια, θα ήταν πολύ εύκολο: Το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα είναι τόσο σάπιο και ψεύτικο, που θα αρκούσαν πέντε-έξι λογικά επιχειρήματα για να καταρρεύσει οριστικά και να επιστρέψουμε στην εποχή που οι άνθρωποι αντάλλασσαν προβιές με ψάρια και λαξεμένες πέτρες με ξύλα για τη φωτιά. Αλλά φυσικά κανείς ποτέ δε θα πει αυτά τα επιχειρήματα. Ή τουλάχιστον κανείς από αυτούς που θα μπορούσαν να αλλάξουν κάτι στο σύστημα αυτό.

Βέβαια, και στον δικό μας μικρόκοσμο υπάρχουν παραδείγματα ανθρώπων που διασκεδάζουν δοκιμάζοντας τα όρια της αντοχής των άλλων. Δες τους αστυνομικούς, που δοκιμάζουν την αντοχή μας στο ξύλο. Τους δημοσιογράφους, που δοκιμάζουν την αντοχή μας στην προπαγάνδα. Τους συνδικαλιστές, που δοκιμάζουν την αντοχή μας σε…εεεεεε…πρακτικά, στα πάντα. Θα δεις και εργοδότες να δοκιμάζουν τις αντοχές των υπαλλήλων τους, επιστήμονες να δοκιμάζουν τις αντοχές των αντικειμένων ερεύνης τους, γονείς να δοκιμάζουν τις αντοχές των παιδιών τους – ουσιαστικά, όπου υπάρχει κάποια σχέση εξουσίας είναι πολύ πιθανό να δεις και ένα stress test.

Θα’λεγε κανείς ότι το να δοκιμάζεις τις αντοχές του άλλου δεν είναι «ανθρώπινο». Θα έλεγε κανείς ότι είναι «απάνθρωπο». Όμως νομίζω ότι αυτοί οι όροι είναι πια ξεπερασμένοι. Οι δυτικές κοινωνίες έχουν καταφέρει να μετατρέψουν τα ελαττώματα σε αρετές και τις αρετές σε ελαττώματα. Σήμερα η εκμετάλλευση, η σκληρότητα, ο κυνισμός, η αδιαφορία, η πλεονεξία είναι «ανθρωπιά», είναι η φυσική κατάσταση του δυτικού ανθρώπου και επιβραβεύεται οικονομικά και ηθικά, ενώ η καλωσύνη, η αλληλεγγύη, ο αλτρουισμός, η ανιδιοτέλεια και η μετριοφροσύνη είναι στοιχεία «απάνθρωπα», ξένα προς την κοινωνία μας, και τιμωρούνται με βαριές ποινές, κυρίως ηθικές.

Ίσως πρέπει να αναθεωρήσουμε τα λεξικά μας. Ή να αναθεωρήσουμε τον άνθρωπο. Το πρώτο είναι εύκολο και ανέξοδο, το δεύτερο είναι δύσκολο και επίπονο. Άρα, ως «άνθρωποι» που είμαστε με τη δυτική έννοια, θα επιλέξουμε χωρίς δεύτερη σκέψη το δεύτερο.

Μπορεί τελικά να αλλάξει αυτός ο κόσμος; Φοβάμαι πως όχι. Το φοβόμουν και στα 15 μου, όμως η θέλησή μου να τον αλλάξω υπερίσχυε. Τώρα, στα 27 μου, νιώθω ότι όση κι αν είναι η θέλησή μου, δεν θα μπορέσει ποτέ να υπερισχύσει. Όσο περισσότερο γνωρίζω τους ανθρώπους, τόσο λιγότερο πιστεύω σε αυτούς. Πιστεύω, όμως, στη γενιά μου. Στους ανθρώπους που σιχάθηκαν όπως εγώ τον «άνθρωπο» έτσι όπως μας τον έμαθαν και θέλουν να διεκδικήσουν έναν καλύτερο «άνθρωπο», έτσι όπως τον φαντάζονται.

Θα καταφέρουν όμως αυτοί οι άνθρωποι να επικρατήσουν; Ή θα λυγίσουν τα όρια της αντοχής τους κάτω από τις πιέσεις των «παλιών» ανθρώπων (γνωστών και ως «παλιανθρώπων»);

Place your bets.

Advertisements