Πώς ελευθερώνεις μία σκέψη; Και γιατί δεν είναι ελεύθερη από τη φύση της; Τι την κρατά παγιδευμένη;

Σκέψεις κάνουμε όλοι, κάθε μέρα, για τα πάντα. Από το τι θα φάμε το μεσημέρι και το τι παίζει η τηλεόραση, μέχρι το αν υπάρχει θεός και το πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος. Σκέψεις που τις κρατάμε για τον εαυτό μας, για προσωπική χρήση. Θα μπορούσαν όμως άραγε κάποιες σκέψεις μας να χρησιμεύουν και σε άλλους; Τι θα συνέβαινε αν τις αφήναμε να κυκλοφορούν ελεύθερες;

Οι σκέψεις που μένουν παγιδευμένες στο μυαλό μπορεί να έχουν σημαντική επίδραση στον άνθρωπο που τις κάνει, αλλά μηδαμινή επίδραση στην κοινωνία. Και αν για την πλειοψηφία των σκέψεων αυτό είναι καλό, για κάποιες είναι πολύ κακό. Γιατί αξίζουν κάτι παραπάνω.

Κάποτε ήταν πολύ δύσκολο να εκφράσεις τις σκέψεις σου δημοσίως. Στα ολοκληρωτικά καθεστώτα που κυριαρχούν στην ιστορία της ανθρωπότητας, μπορούσες βέβαια να εκφράσεις ελεύθερα την άποψή σου – αρκεί να μη διαφωνούσες με τον εκάστοτε ηγέτη. Από τότε που άρχισε να διαδίδεται η δημοκρατία, τα πράγματα έμοιαζαν καλύτερα από ποτέ: Πλέον, μπορούσες να εκφράζεις ελεύθερα τις σκέψεις σου. Όμως, σιγά-σιγά διαμορφώθηκε «κάτι» που τις επηρέαζε. «Κάτι» που σκεφτόταν πριν από σένα, για σένα. «Κάτι» που προέβαλλε κάποιες σκέψεις και αγνοούσε κάποιες άλλες. Αυτό το «κάτι» ήταν τα ΜΜΕ.

Εξ ορισμού, όλες οι σκέψεις είναι ίσες μεταξύ τους. Όμως οι σκέψεις που προβάλλονται μέσα από τα ΜΜΕ είναι πρώτες μεταξύ ίσων. Και ακριβώς επειδή τα παραδοσιακά ΜΜΕ δεν είναι αμφίδρομα, και άρα δεν ευνοούν τον διάλογο με τον αναγνώστη/ακροατή/τηλεθεατή, είναι πολύ εύκολο να «φυτέψουν» σκέψεις στο μυαλό του. Κι αν εσύ έχεις κάνει ήδη μία σκέψη που δε συμφωνεί με τη δική τους; Καλά κάνεις και διαφωνείς, και μπορείς να το φωνάξεις όσο δυνατά θέλεις, όμως ποτέ δεν θα καταφέρεις να επισκιάσεις τη δική τους φωνή. Τα καλά και τα κακά της δημοκρατίας, όλα μαζεμένα σε ένα παράδειγμα.

Όμως οι εποχές αλλάζουν. Πλέον, τα παραδοσιακά ΜΜΕ δεν έχουν το μονοπώλιο στη δημιουργία και την προώθηση σκέψεων, αν και έχουν ακόμα το σημαντικότερο μερίδιο αγοράς. Χάρη στο Internet, ο καθένας μπορεί να δημοσιοποιήσει τις σκέψεις του σε μία πληθώρα διαφορετικών χώρων: Στα social media, στα blogs, σε προσωπικές ιστοσελίδες, ακόμα και σε ιστοσελίδες παραδοσιακών μέσων που επιτρέπουν τον σχολιασμό. Ο καθένας έχει πρόσβαση σε όλες τις διαφορετικές σκέψεις, που υπάρχουν κάπου στην απεραντοσύνη του Διαδικτύου. Και αντίθετα με τα παραδοσιακά μέσα, εδώ δεν υπάρχουν σκέψεις «πρώτες μεταξύ ίσων»: Το τι σκέψεις θα διαβάσεις εξαρτάται από το πόσο καλά θα ψάξεις. Όλες είναι εκεί, απλά δεν είναι σερβιρισμένες σε ένα πιάτο με εντυπωσιακή γαρνιτούρα. Πρέπει να τις αναζητήσεις. Όπως άλλωστε και σε μία πραγματική δημοκρατία πρέπει να αναζητήσεις, να σκεφτείς, να συζητήσεις, να κρίνεις, και μετά να αποφασίσεις τι θα ψηφίσεις, σύμφωνα με όλα όσα σκέφτηκες.

Έχω διαβάσει από blogs πράγματα που δε θα διάβαζα ποτέ στις εφημερίδες. Μέσω του Twitter έχω εντοπίσει ειδήσεις που ποτέ δε βρήκαν το δρόμο για την τηλεόραση. Έχω «γνωρίσει» ανθρώπους που ποτέ δε θα τους καλούσαν σε καμία εκπομπή, κι ας είναι οι σκέψεις τους πιο ενδιαφέρουσες από αυτών που συνήθως βλέπεις ή ακούς στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο. Πλέον, επιλέγω εγώ ποιες σκέψεις επηρεάζουν τις δικές μου. Και εκθέτω κι εγώ τις δικές μου σκέψεις μέσα από ένα blog. Κάποιος μπορεί να μπει τυχαία, να τις δει και να συμφωνήσει ή να διαφωνήσει, να κάνουμε έναν ωραίο διάλογο, να ανακαλύψουμε πράγματα που στην αρχή δεν είχαμε δει, να ανταλλάξουμε σκέψεις. Αυτός είναι ο προορισμός των σκέψεων: Να κυκλοφορούν ελεύθερα.

Είναι κρίμα μία σκέψη να σαπίζει μέσα στο μυαλό. Κι όμως σκέψου, αν δεν υπήρχε το Internet, πόσες σκέψεις θα έμεναν εκεί. Δεν θα ακούγονταν ποτέ. Δε θα τις διάβαζε ποτέ κανένας. Θα έμεναν μόνο οι σκέψεις των ΜΜΕ να ακούγονται, αποσιωπώντας όλες τις άλλες. Και ακόμα κι αν αποφάσιζες να απελευθερώσεις τη σκέψη σου, σε ποιον θα την έλεγες; Σε δυο-τρεις φίλους σου, οι οποίοι μπορεί να μην ενδιαφέρονταν καν για το τι σκέφτεσαι. Χάρη στο Internet, μπορείς να βρεις πολύ περισσότερους ανθρώπους με τους οποίους έχεις τη δυνατότητα να ανταλλάξεις σκέψεις, και οι οποίοι πιθανότατα θα ενδιαφέρονται πραγματικά για τις σκέψεις σου.

Φυσικά, υπάρχουν και τα στραβά του Internet. Υπάρχουν ψεύτικες ειδήσεις, εντεταλμένοι bloggers, προφίλ-φαντάσματα σε κοινωνικά δίκτυα, ανώνυμη προπαγάνδα. Υπάρχουν σκέψεις που στάζουν δηλητήριο, σκέψεις-παγίδες που εξαπλώνονται σαν ιοί. Δεν είναι όλες οι σκέψεις καλές, και δεν είναι όλες οι σκέψεις ευγενικές. Και φυσικά δεν ταιριάζουν όλες οι σκέψεις σε όλους τους ανθρώπους. Χρειάζεται χρόνος και (κυρίως) καλό φιλτράρισμα για να καταλάβει κανείς πού θα βρει τις πραγματικά ενδιαφέρουσες σκέψεις. Αλλά το μόνο σίγουρο είναι ότι θα τις βρεις. Κι αν δεν τις βρεις, τότε μπορείς να τις δημιουργήσεις κι εσύ. Να τις γράψεις σε ένα blog, να τις βάλεις μέσα σε ένα μπουκάλι και να τις πετάξεις στον ωκεανό του Internet, ελπίζοντας ότι κάποιος θα τις βρει και θα σου απαντήσει. Πού ξέρεις, μπορεί κάποιος εκεί έξω να σκέφτεται τα ίδια με σένα.

Στο Internet, οι σκέψεις βρίσκονται στη φυσική τους κατάσταση. Κυκλοφορούν ελεύθερα. Φυσικά, τα ολοκληρωτικά καθεστώτα προσπαθούν να χειραγωγήσουν και αυτές τις σκέψεις, παρεμποδίζοντας την πρόσβαση σε συγκεκριμένες ιστοσελίδες και επιβάλλοντας περιορισμούς ξένους προς τη φύση του Διαδικτύου. Ίσως δεν έχουν αλλάξει και τόσα πολλά από τον Μεσαίωνα, ε; Σε πολλές χώρες μπορεί να τιμωρηθείς για τις σκέψεις σου, όταν αυτές δεν αρέσουν στο καθεστώς. Και δε μιλάω μόνο για χώρες όπως η Κίνα και το Ιράν, αλλά και για πιο ανεπτυγμένες χώρες. Γιατί ο ολοκληρωτισμός σήμερα μπορεί να φοράει πιο ελκυστικό κοστουμάκι, αλλά υπάρχει ακόμα. Και δε χαρίζει κάστανα.

«Λευτεριά στη σκέψη». Χρειαζόμαστε περισσότερες σκέψεις να κυκλοφορούν ελεύθερες, αντί να ασφυκτιούν μέσα σε κουρασμένα μυαλά. Ας τους κάνουμε τη χάρη.

Advertisements