Είναι ωραίο το μηδέν. Παρεξηγημένος αριθμός. Έχει ένα μεγαλείο που λίγοι μπορούν να εκτιμήσουν. Οι εκλεκτοί. Εμείς οι εκλεκτοί το εκτιμάμε. Ζούμε με το μηδέν, ζούμε για το μηδέν, ζούμε στο μηδέν. Ζωή μηδέν.

Μεγάλη μάχη αναμένεται να έχουμε στην κατηγορία του Α’ Ανδρικού Ρόλου, όπου κοντράρονται ο συγκλονιστικός Κίμωνας Κουλούρης, που μας άφησε άναυδους με την ερμηνεία του στην καθηλωτική περιπέτεια Drive, όπου υποδύεται έναν πρώην βουλευτή που καταδιώκεται από θεούς και δαίμονες (υποψήφιος για Όσκαρ Β’ Ανδρικού Ρόλου ο Χρήστος Παπουτσής) και ο απολαυστικός Γιώργος Παπανδρέου, που μας χάρισε απλόχερα το γέλιο στην σπαρταριστή κωμωδία “Ο Απόγονος” (The Descendant), όπου υποδύεται τον γκαφατζή απόγονο μίας μεγάλης οικογένειας πολιτικών, που τα κάνει θάλασσα. Ωστόσο, δεν μπορεί κανείς να αποκλείσει από τα φαβορί και τον ανυπέρβλητο Μάκη Ψωμιάδη, που πρωταγωνίστησε στο αποκαλυπτικό “Moneyball”, το οποίο καταπιάνεται με το μείζον ζήτημα των στημένων ποδοσφαιρικών αγώνων. Για την ίδια ταινία ο Αχιλλέας Μπέος είναι υποψήφιος για Όσκαρ Β’ Ανδρικού Ρόλου.

Στην κατηγορία του Β’ Ανδρικού Ρόλου φαβορί είναι και πάλι ο Γιώργος Παπανδρέου, για την ερμηνεία του στο αριστουργηματικό θρίλερ “Μεσάνυχτα στις Κάννες”, δίπλα στον Νικολά Σαρκοζί και την Άνγκελα Μέρκελ, ενώ δύο υποψηφιότητες στην κατηγορία έχει η ευφυέστατη κομεντί “Οι Υπηρέτριες (“The Help”), με τους Ευάγγελο Βενιζέλο και Γιώργο Παπακωνσταντίνου να υποδύονται υποδειγματικά τους υπηρέτες της Τρόικας.

Ο Ευάγγελος Βενιζέλος είναι ακόμα υποψήφιος (και ακλόνητο φαβορί) στην κατηγορία καλύτερης σκηνοθεσίας, για το ασπρόμαυρο κομψοτέχνημα “Ο Αρτίστας της Διαπλοκής” (“The Artist”), ενώ μία άλλη δυνατή υποψηφιότητα είναι αυτή του Γιάννη Αλαφούζου, για την επικών διαστάσεων τηλεταινία “Βατοπέδι: Όλη η Αλήθεια”.

Σε ό,τι αφορά τους γυναικείους ρόλους, έχουμε τρεις πολύ δυνατές υποψηφιότητες στην κατηγορία Α’ Γυναικείου Ρόλου: Αυτές της Ντόρας Μπακογιάννη (για την ερμηνεία της στη “Σιδηρά Κυρία”), της Βάσως Παπανδρέου (για την ερμηνεία της στο σοκαριστικό σπλάτερ “Επτά μέρες με τη Βάσω – My Week With Vaso”) και της Εύας Καϊλή (για την ερμηνεία της στο πολυσυζητημένο “Κορίτσι με το Ντεκαπάζ). Εντύπωση προκάλεσε, ωστόσο, η απουσία της Άννας Διαμαντοπούλου από τις υποψηφιότητες, με την αιτιολογία ότι δεν έπεισε καθόλου στον ρόλο της Υπουργού Παιδείας στην ταινία “Ο Απόγονος”.

Στις μικρότερες κατηγορίες, σίγουρη θεωρείται η επικράτηση της ταινίας Transformers 3: Η Σκοτεινή Πλευρά του ΠΑΣΟΚ (Transformers 3: Dark of the PASOK) στα ειδικά εφέ, αφού οι σκηνές στις οποίες οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ μεταμορφώνονται από τη μία στιγμή στην άλλη από αντιμνημονιακοί επαναστάτες σε άβουλα ρομποτάκια έχουν ήδη περάσει στην κινηματογραφική ιστορία. Αναμφίβολη είναι, επίσης, η επικράτηση της ταινίας Drive στην κατηγορία του καλύτερου make-up, με τη μάσκαρα του Κίμωνα Κουλούρη να κλέβει την παράσταση.

Από τις υποψηφιότητες στην κατηγορία Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας ξεχωρίζει σίγουρα το “Ελλήνων Έγερσις” του Άδωνι Γεωργιάδη, που έχει γυριστεί εξ ολοκλήρου στα αρχαία ελληνικά, καθώς και το αινιγματικό ντοκιμαντέρ “Γιώργος Παπανδρέου: Όλοι μου οι λόγοι”, το οποίο ακόμα δεν έχει διευκρινιστεί σε ποια γλώσσα έχει γυριστεί, αφού ούτε και οι συντελεστές του το γνωρίζουν.

Στην κατηγορία πρωτότυπου σεναρίου δυνατό φαβορί φαίνεται να είναι το “Ο Γιώργος Καρατζαφέρης και οι Κλήροι του Θανάτου”, που περιγράφει μία δυστοπική κοινωνία όπου ένα μικρό ακροδεξιό κόμμα φτάνει να κυβερνά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποκλείεται να γίνει η έκπληξη με το πρωτότυπο “Ο Πλανήτης των Πιθήκων: Η Εξέγερση των Θρησκόληπτων”, με θέμα τις μαζικές αντιδράσεις για τη φυλάκιση ενός άκακου μοναχού. Στην κατηγορία διασκευασμένου σεναρίου, αντίθετα, φαβορί φαίνεται να είναι το μελόδραμα του Κάρολου Παπούλια “Extremely Proud and Incredibly Close-minded”.

Τέλος, για πρώτη φορά στην ιστορία του θεσμού δεν θα απονεμηθεί βραβείο καλύτερης μουσικής επένδυσης, αφού η μοναδική υποψηφιότητα, αυτή του τραγουδιού “Καλημέρα Ήλιε” για την ταινία “Ο Απόγονος” αποσύρθηκε κατόπιν απαίτησης των συντελεστών.

Αυτή η ατάκα (που σύμφωνα με το εμπεριστατωμένο google search που έκανα αποδίδεται στον Αρκά, αν και έχω διαβάσει τα άπαντα του Αρκά και δε θυμάμαι πού το έχει γράψει – any ideas?) αντικατοπτρίζει πλήρως τη σημερινή πραγματικότητα. Άνθρωποι που στα 18 τους έκαναν τα πάντα για να αλλάξουν τον κόσμο (ή έστω τη χώρα τους), σήμερα στα 50 τους κάνουν τα πάντα για να πάρουν αυτοί το τηλεκοντρόλ, κοιτάζοντας μόνο την πάρτη τους και αφήνοντας τις τύχες του κόσμου σε αυτούς που θελουν να τις αναλάβουν, με όχι και τόσο αθώα κίνητρα. Οι ίδιοι άνθρωποι που πρωτοστάτησαν σε φοιτητικούς ξεσηκωμούς για έναν καλύτερο κόσμο, τώρα είναι και οι ίδιοι μέρος ενός χειρότερου κόσμου – και είναι και περήφανοι για τους εαυτούς τους.

Όλοι λίγο-πολύ στα νιάτα μας πιστέψαμε σε έναν καλύτερο κόσμο και προσπαθήσαμε να τον υλοποιήσουμε – αλίμονο σε όποιον δεν το έκανε και θεωρεί τον εαυτό του ανθρώπινο ον. Στην πορεία, όμως, στους σημερινούς 40ρηδες και 50ρηδες συνέβη αυτό που άλλοι λένε “ωρίμανση” και άλλοι “αλλοτρίωση”. Όπως κι αν το πεις, η ουσία είναι ότι τα όνειρα για έναν καλύτερο κόσμο ξεχάστηκαν και αντικαταστάθηκαν από μία σταδιακή προσαρμογή στις επιταγές του συμβατικού κόσμου, μέχρι που έφτασαν να είναι ακριβώς αυτοί που πολεμούσαν πριν από τριάντα χρόνια.

Μπορεί άραγε αυτό να αλλάξει στις επόμενες γενιές, αρχής γενομένης από τη δική μου; Ναι, νομίζω ότι μπορεί…

Και νομίζω ότι μπορεί, ακριβώς επειδή η μία από τις τρεις φάσεις ολοένα και αποδυναμώνεται. Βλέπεις, η τηλεόραση δεν είναι τόσο ισχυρή όσο ήταν κάποτε. Πλέον είναι τόσοι πολλοί αυτοί που ενημερώνονται από το Διαδίκτυο, ώστε η επιρροή των (αποδεδειγμένα διεφθαρμένων και συμφεροντολογικών) τηλεοπτικών δελτίων ειδήσεων σύντομα θα περιορίζεται στους παππούδες και τους τεχνοφοβικούς. Το βλέπω ήδη από τους γονείς μου: Η μάνα μου έχει κόψει την καθημερινή εφημερίδα που αγόραζε και σταμάτησε να βλέπει τηλεοπτικά δελτία – πλέον ενημερώνεται από το Internet, που μέχρι πριν ένα χρόνο το είχε μόνο για να παίζει παιχνίδια. Ο πατέρας μου επίσης ενημερώνεται καθημερινά από το Διαδίκτυο, και εφημερίδα διαβάζει μόνο τις Κυριακές. Ενημερωτικές εκπομπές στην τηλεόραση δε βλέπουν ποτέ. Βασική πηγή ενημέρωσής τους είναι το Internet. Και είναι 55 χρονών, έτσι;

Χωρίς τηλεόραση (και με τις εφημερίδες ημιθανείς), η προπαγάνδα έχει πολύ μικρότερη ισχύ και η φάση της περισυλλογής μπορεί να οδηγήσει εκεί απ’όπου ξεκίνησε: Στην επανάσταση.

Εντάξει, θα μου πεις ότι λέω βλακείες, ότι το σύστημα είναι πολύ βαθιά ριζωμένο και όσο κι αν προσπαθήσεις να το τραβήξεις, πιο πιθανό είναι να σε τραβήξει κι εσένα εκεί κάτω, παρά να καταφέρεις να το ξεριζώσεις. Εξάλλου, η μέχρι τώρα εμπειρία αυτό μας λέει: Μας λέει ότι οι άνθρωποι αλλοτριώνονται από το σύστημα, γίνονται ένα με αυτό και μετά τραβάνε και τους υπόλοιπους προς το μέρος τους. Ωστόσο, η ζωή είναι σαν τα αμοιβαία κεφάλαια: Οι σημερινές αποδόσεις δεν εξασφαλίζουν τις μελλοντικές. Ο κόσμος αλλάζει, και καταστάσεις που είναι βαθιά ριζωμένες στον παλιό κόσμο δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στον καινούργιο, γενναίο κόσμο. Μένουν πίσω, και σύντομα αποτελούν (ευχάριστη ή δυσάρεστη) ανάμνηση.

Έρχεται στο μυαλό που η περίπτωση των Αγανακτισμένων. Ένα ιδιότυπο “κίνημα”, χωρίς ιδιαίτερη οργάνωση, χωρίς σαφή αιτήματα, χωρίς να αρθρώνει έναν λόγο πολιτικό. Άνθρωποι που μαζεύονταν σε ένα μέρος και κραύγαζαν. Κι όμως, ακόμα κι έτσι, οι Αγανακτισμένοι άφησαν “κάτι”. Μία κληρονομιά που ψάχνει κληρονόμο.

Αν θες τη γνώμη μου, οι Αγανακτισμένοι ήταν ένα “πρωτόγονο” κίνημα. Και ήταν πρωτόγονο ακριβώς επειδή ήταν κάτι το καινούργιο, εντελώς καινούργιο για τα ελληνικά δεδομένα. Βλέπεις, στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει τα πάντα να γίνονται από πολιτικούς. Λίγοι από εμάς είναι ενεργά μέλη σε κάποια μη κυβερνητική οργάνωση που στηρίζει κάποιον κοινωνικό σκοπό – λες και περιμένουμε όλα να τα κάνει το κράτος. Οι Αγανακτισμένοι, λοιπόν, ήταν ουσιαστικά ένα “πείραμα”: Μία απόπειρα δημιουργίας ενός μαζικού κοινωνικού κινήματος που θα επιχειρούσε να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης προς την κυβέρνηση και τη Βουλή. Και ήταν ένα πείραμα που είναι δύσκολο ακόμα να πούμε αν αποδεικνύεται επιτυχημένο ή αποτυχημένο.

Πιστεύω, όμως, ότι το επόμενο αντίστοιχο κίνημα θα είναι πολύ πιο ισχυρό. Κι αυτό γιατί, χάρη και στο Διαδίκτυο, σταδιακά μεγαλώνουν οι ρίζες που θα μπορέσουν να υποστηρίξουν κάτι τέτοιο. Αφορμή για το σημερινό post ήταν το hashtag #astegoi στο Twitter, μέσα από το οποίο απλοί άνθρωποι (όχι πολιτικοί, όχι κανάλια, όχι εφοπλιστές, όχι ήδη υπάρχουσες οργανώσεις) καλούνται να δώσουν ιδέες για να ανακουφιστούν οι ολοένα και αυξανόμενοι άστεγοι. Είναι μία πολύ ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία που δε θα μπορούσε με κανέναν τρόπο να ληφθεί τριάντα χρόνια πριν. Να γιατί είναι τόσο πολύτιμο εργαλείο το Internet. Το ίδιο ισχύει και με το #tutorpool, όπου δάσκαλοι και καθηγητές προσφέρουν παρέχουν δωρεάν μαθήματα σε μαθητές που τα έχουν ανάγκη, αλλά και με το Κοινωνικό Ωδείο, όπου καθηγητές μουσικής θα προσφέρουν δωρεάν μαθήματα σε όσους στερούνται της πρόσβασης στη μουσική παιδεία. Και είμαι βέβαιος ότι υπάρχουν κι άλλες πολλές τέτοιες πρωτοβουλίες που απλά δεν έχουν υποπέσει ακόμα στην αντίληψή μου.

Αν “εθιστούμε” σε τέτοιες οργανώσεις, τότε την επόμενη φορά που θα συγκεντρωθούμε στο Σύνταγμα δε θα είμαστε ένας ανοργάνωτος όχλος, αλλά κάτι παραπάνω. Ίσως και κάτι πολύ παραπάνω, κάτι που θα φέρει τον κόσμο τούμπα – ποτέ δεν ξέρεις.

Και ίσως τότε οι τρεις φάσεις της ζωής να είναι αυτές που θα’πρεπε να είναι: Επανάσταση, περισυλλογή, επανάσταση. Ξεκινάς να αλλάξεις τον κόσμο και τον αλλάζεις.

Σήμερα οι Χριστιανοί γιόρταζαν τα Θεοφάνεια, και εμείς οι υπόλοιποι απλώς γιορτάζαμε το ότι δεν έχουμε να πάμε στη δουλειά (όσοι από μας έχουμε έστω μία κουτσοδουλειά να κάνουμε, κι ας μην πληρωνόμαστε καν). Και όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος μαζεύτηκε κόσμος και κοσμάκης στον Πειραιά, στη Θεσσαλονίκη και σε πολλά άλλα μέρη για να δει έναν παπά να πετάει στα παγωμένα νερά έναν σταυρό και δέκα ψυχάκηδες να βουτάνε για να του τον φέρουν πίσω, μην και τον φάνε τα πιράνχας. Και μέσα σε αυτόν τον κόσμο και κοσμάκη ήταν και κάποιοι πολιτικοί, που προφανώς δεν το έχουν πάρει ακόμα χαμπάρι ότι είναι ανεπιθύμητοι, κι έτσι βολτάρουν ανέμελα περιμένοντας τα πλήθη να τους επευφημήσουν.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κάρολος Παπούλιας, βρέθηκε στη Χαλκίδα. Εκεί, συνέβη το εντελώς αναπάντεχο: Αποδοκιμάστηκε από πολίτες. ΑΝΗΚΟΥΣΤΟ! Ποιος; Ο άνθρωπος που το πλήθος σήκωσε πανηγυρικά στους ώμους του όταν εξελέγη! Ο άνθρωπος που προκάλεσε κύμα ενθουσιασμού όταν εμφανίστηκε στην παρέλαση της Θεσσαλονίκης τον περασμένο Οκτώβριο! Ο άνθρωπος που με τις κατά καιρούς δηλώσεις του έχει στηρίξει με σθένος τον ελληνικό λαό, αποδίδοντας ευθύνες για την κατάσταση της χώρας στους πολιτικούς της! Αυτός ο άγιος άνθρωπος! ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟ!

Αλλά ευτυχώς, αυτά τα καθάρματα που τόλμησαν να αποδοκιμάσουν την ιερή μας αγελάδα συνελήφθησαν, και σχηματίστηκε δικογραφία εναντίον τους. Η κατηγορία; “Προσβολή της τιμής του Προέδρου της Δημοκρατίας”. Τι, δεν το ξέρατε ότι υπάρχει τέτοιο αδίκημα; Φυσικά και υπάρχει! Τι, θα αφήνουμε τον κάθε άπλυτο να ασκεί κριτική στον υπέρτατο άρχοντα και (here it comes…) ρυθμιστή του πολιτεύματος; Όχι δα! Ντροπής πράγματα, δηλαδή. Κάτι τέτοιες εικόνες κυκλοφορούν στο εξωτερικό και κάνουν κακό στον τουρισμό της χώρας, γιατί σου λέει “αν κάνουν τέτοια πράγματα στον σουπερντούπερ πρόεδρό τους, φαντάσου τι θα κάνουν σε μας τα ταπεινά χαμομηλάκια”.

(ξαναδιαβάζοντας τις τελευταίες παραγράφους, συνειδητοποιώ ότι θα μπορούσε κάλλιστα η σημασία τους να εκληφθεί ως κυριολεκτική και να αποσπάσει εγκωμιαστικά σχόλια από διάφορους πυροβολημένους, γι’αυτό να το ξεκαθαρίσω: Αν όλα αυτά τα εννοούσα κυριολεκτικά, τώρα θα παρουσίαζα το δελτίο ειδήσεων του Mega, δε θα έγραφα ένα παγκοσμίως άγνωστο blog. Γκέγκε;)

Πάμε τώρα να μιλήσουμε λίγο σοβαρά, γιατί καλή η πλάκα, αλλά εδώ έχουμε σοβαρό ζήτημα.

Είναι όντως “ιερή αγελάδα” ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας; Έχει το αλάθητο; Πρέπει να αποδέχομαι ό,τι λέει ως θέσφατο; Και αν τολμήσω να διαδηλώσω ενάντια σε κάτι που (δεν) είπε ή κάτι που (δεν) έκανε, κινδυνεύω να με συλλάβουν επειδή προσέλαβα την τιμή του; Οι συνειρμοί με πρακτικές ολοκληρωτικών καθεστώτων είναι κάτι παραπάνω από προφανείς, νομίζω.

Να θυμίσω, σε αυτό το σημείο, ότι τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας δεν το εξέλεξα καν εγώ. Θα μπορούσαν κάλλιστα τα δύο μεγάλα κόμματα να συνεννοηθούν και να προτείνουν για Πρόεδρο της Δημοκρατίας τη Μέρκελ, ξέρω’γω, “για να βγει η χώρα μας από την κρίση”. Να θυμίσω, ακόμα, ότι ο θεσμός του Προέδρου της Δημοκρατίας αποτελεί απομεινάρι της βασιλευομένης δημοκρατίας, και είναι ένας θεσμός που δεν έχει πρακτικά καμία ισχύ και κανέναν ρόλο, τουλάχιστον με τον τρόπο που ασκούν τα καθήκοντά τους (τα ποια;) οι εκάστοτε Πρόεδροι.

Αλλά μπορώ να τα παραβλέψω όλα αυτά. Αλήθεια. Να, ας πούμε ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκλέγεται από τη Βουλή, που την εκλέγει ο λαός, άρα εμμέσως τον εκλέγει ο λαός, και άρα του οφείλουμε σεβασμό. Το ίδιο όμως δε συμβαίνει και με τον πρωθυπουργό, τους βουλευτές, τους υπουργούς; Δηλαδή μπορώ να κατέβω στο Σύνταγμα και να διαμαρτυρηθώ για μία απόφαση ενός υπουργού, αλλά δεν μπορώ να το κάνω για να διαμαρτυρηθώ για την στάση του Προέδρου της Δημοκρατίας πάνω σε ένα ζήτημα;

Και είναι και κάτι ακόμα, κάτι που ισχύει και για όλους τους πολιτικούς: Το γεγονός ότι είναι εκλεγμένοι δεν τους δίνει το δικαίωμα να συμπεριφέρονται ως απόλυτοι άρχοντες, απαιτώντας το σεβασμό των πολιτών. Το σεβασμό, κύριοι, τον κερδίζετε με τις πράξεις σας, δεν τον απαιτείτε με το έτσι θέλω. Και οι άνθρωποι που δε δείχνουν να καταλαβαίνουν τι περνάει ο λαός τους δεν αξίζει σεβασμός. Και “προδότη” θα σε πω, και “ανίκανο” θα σε πω, και “μαλάκα” θα σε πω, και θα κάτσεις να με ακούσεις. Γιατί αυτά είναι τα “κακά” της δημοκρατίας: Όταν τα κάνεις θάλασσα, αυτός που έβλαψες έχει κάθε δικαίωμα να σε κατηγορήσει γι’αυτό – δεν είσαι δικτάτορας, που όποιον σε κατηγορήσει για κάτι τον “βαφτίζεις” αναρχικό/αντιφρονούντα/επικίνδυνο/τσόγλανο και τον εκτελείς με συνοπτικές διαδικασίες μπροστά στο αλαλάζον κοινό των χειροκροτητών σου. Ή μήπως θα ήθελες να είσαι;

Αυτό που θέλω να πω είναι πιστεύω αρκετά σαφές: Στις δημοκρατίες δεν υπάρχουν “ιερές αγελάδες”. Όλοι κρίνονται γι’αυτά που κάνουν και αυτά που δεν κάνουν, γι’αυτά που λένε κι αυτά που δε λένε. Δεν έχει σημασία τι αξίωμα κατέχουν. Και όταν δέχεσαι κριτική, δύο πράγματα μπορείς να κάνεις: Είτε να πεις “ναι παιδιά, έχετε δίκιο, ήμουν μαλάκας, υπόσχομαι ότι από ‘δω και πέρα θα είμαι καλό παιδί”, είτε να υποστηρίξεις με επιχειρήματα γιατί η κριτική που σου ασκούν είναι άδικη. Με επιχειρήματα, όμως. Και το “είμαι Πρόεδρος/Πρωθυπουργός/Υπουργός/Βουλευτής” δεν είναι επιχείρημα. Και ακόμα κι αν κατά τη διάρκεια της θητείας σου καταφέρεις να γλιτώσεις από την κριτική και να παραμείνεις στη θέση σου, κανείς δε σου εγγυάται ότι όταν αυτή τελειώσει δε θα έχεις μείνει στη συνείδηση του κόσμου ως “προδότης”, “ανίκανος”, “μαλάκας” ή όλα τα παραπάνω, αν είσαι λαρτζ άνθρωπος.

Βέβαια, τα παραπάνω ισχύουν για τις δημοκρατίες. Στο δικό μας, περίεργο πολίτευμα, οι “ανίκανοι” μετά από μερικά χρόνια αγρανάπαυσης γίνονται “ικανοί”, οι “μαλάκες” με ένα χαρτζιλίκι στους ψηφοφόρους γίνονται “χαρισματικοί” και οι “προδότες” γίνονται εν μία νυκτί “εθνοπατέρες”. Και φυσικά, ιερές αγελάδες ζουν και βασιλεύουν, επειδή κανείς δε σκέφτηκε ποτέ να τις κόψει μπριζόλες και να τις ψήσει στα κάρβουνα.

Ίσως είμαστε κι εμείς λίγο αχάριστοι. Σε εποχές οικονομικής ευρωστίας, στραβομουτσουνιάζαμε με τη φορολογία ή με κάποιες αυξήσεις στις τιμές των προϊόντων και γκρινιάζαμε ότι “κάθε πέρσι και καλύτερα”. Κι όμως, εκείνο το πέρσι ήταν μια χαρά – αλλά εμείς το στέλναμε κακήν κακώς στη λήθη, για να το θυμηθούμε και πάλι την επόμενη χρονιά και να πούμε “ααααα, πρόπερσι ήταν πολύ καλή χρονιά, καμία σχέση με την κωλοχρονιά αυτή, κάθε πέρσι και καλύτερα”.

Νομίζω ότι πρόκειται για κατασκευαστικό λάθος: Ο άνθρωπος από τη φύση του δεν είναι ποτέ ικανοποιημένος με αυτό που έχει και θέλει πάντα το κάτι παραπάνω. Αν υποθέσουμε ότι μας έφτιαξε ο Θεός, τότε έχει πολλή δουλειά να κάνει όταν η ανθρωπότητα αυτοκαταστραφεί και κληθεί να φτιάξει το μοντέλο “Άνθρωπος 2.0″ (προσωπικά θα ήθελα να εισηγηθώ ένα διακοπτάκι on/off στον σβέρκο, για να εξαλειφθούν οι αϋπνίες και οι δυσκολίες στο πρωινό ξύπνημα), ενώ αν πιστέψουμε τη θεωρία της Εξέλιξης, τότε απλά πρέπει να περιμένουμε μερικά εκατομμύρια χρόνια μέχρι να διορθωθεί από μόνο του το λάθος.

Χρονιές σαν κι αυτήν που μας πέρασε είναι σίγουρα κακές για την τσέπη μας και την ψυχολογία μας, αλλά (όπως και καθετί επιζήμιο) είναι και πολύ χρήσιμες για να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει γύρω μας, ποια λάθη έχουμε κάνει και τι μπορούμε να κάνουμε για να τα διορθώσουμε. Ναι, το 2011 ήταν με διαφορά η χειρότερη χρονιά που έχουμε ζήσει πολλοί από εμάς. Όμως αν δεν πάρουμε τα μαθήματά μας από αυτήν τη χρονιά και κάτσουμε να κλάψουμε τη μαύρη μοίρα μας, τότε το μόνο σίγουρο είναι ότι το 2012 θα συνεχίσει το σερί του “κάθε πέρσι και καλύτερα” κι εμείς δε θα ξέρουμε από πού μας ήρθαν οι απανωτές σφαλιάρες.

Ας δούμε, λοιπόν, συνοπτικά τι μας έμαθε το 2011 και αξίζει να κρατήσουμε στη μνήμη μας:

- Προσέχουμε τι ψηφίζουμε. Το 90% των όσων ψήφισαν ΠΑΣΟΚ στις τελευταίες εκλογές το έχουν μετανιώσει – ένα ακόμα 5% πέθανε πριν το μετανιώσει, ενώ το υπόλοιπο 5% επωφελήθηκε, εις βάρος όλης της Ελλάδας. Η λέξη “πασόκος” είναι πλέον χειρότερη βρισιά από το “μαλάκας”, ενώ για να βγει ένας βουλευτής του ΠΑΣΟΚ να φάει σε ένα εστιατόριο χρειάζεται έναν μικρό στρατό να τον προστατεύει από τους αγριεμένους ψηφοφόρους του. Έπρεπε να φτάσουμε σε ακραίες καταστάσεις για να αποκτήσουμε εκλογική συνείδηση, αλλά τουλάχιστον προλαβαίνουμε ακόμα. Που σημαίνει ότι στις επόμενες εκλογές ΔΕΝ ψηφίζουμε αυτόν που θα βολέψει το παιδί μας στο Δημόσιο (όχι πως υπάρχουν και θέσεις πια, δηλαδή), ΔΕΝ ψηφίζουμε αυτόν που ξέρουμε επειδή έπαιξε σε μια-δυο ταινίες και δέκα σίριαλ της δεκαετίας του ’90, ΔΕΝ ψηφίζουμε το ένα μεγάλο κόμμα μόνο και μόνο για να μην κερδίσει το άλλο μεγάλο κόμμα. Ίσως τότε η δημοκρατία αποκτήσει νόημα.

- Μια και είπα δημοκρατία: Το 2011 μάθαμε (όσοι δεν το ξέραμε ήδη) ότι το πολίτευμά μας δεν είναι δημοκρατία, αλλά μία νέα μορφή πολιτεύματος που έχει αποδοθεί με πολλά ονόματα όπως “αχρηστοκρατία”, “μπασταρδευομένη δημοκρατία” και άλλα. Τις τελευταίες μέρες του 2011, μάλιστα, γνωρίσαμε και μία πιο ακραία μορφή αυτού του πολιτεύματος, με μία νέα κυβέρνηση που κανείς δεν ψήφισε, όμως όλοι προσπαθούν να μας πείσουν ότι έχει την στήριξη του ελληνικού λαού. Ελπίζω να καταλάβαμε όλοι πια, ειδικά με τη φαρσοκωμωδία που εκτυλίχθηκε μέχρι να καταλήξουμε σε αυτήν την κυβέρνηση, ότι οι παλαιού τύπου, φθαρμένοι πολιτικοί κοιτάζουν πρώτα το δικό τους προσωπικό και κομματικό συμφέρον και μετά (αν τους περισσέψει χρόνος) το συμφέρον της κοινωνίας που υπηρετούν. Και ελπίζω με την πρώτη ευκαιρία που θα μας δοθεί να τους πετάξουμε κλωτσηδόν από τη Βουλή και να τους στιγματίσουμε για όλη τους τη ζωή ως καιροσκόπους, εκμεταλλευτές, ανίκανους, δόλιους, και όποιο άλλο κοσμητικό επίθετο ή ουσιαστικό μπορεί κανείς να σκεφτεί.

- Άλλο πολύτιμο δίδαγμα του 2011: Όταν μεγάλες κοινωνικές ομάδες ξεσηκώνονται, τελικά έχουν περισσότερη δύναμη απ’όση νομίζαμε. Μέχρι πέρσι πολλοί από μας πιστεύαμε ότι με τις διαμαρτυρίες δεν πετυχαίνεις τίποτα και είμαστε έρμαια των πολιτικών στους οποίους εμπιστευτήκαμε τις τύχες της χώρας για τέσσερα χρόνια (και άρα, σου λέει, αφού εσύ με ψήφισες δε δικαιούσαι να διαμαρτύρεσαι για τις αποφάσεις που εγώ παίρνω χάρη στην ψήφο σου). Όμως το κίνημα των Αγανακτισμένων, έστω κι αν τελικά διαλύθηκε (μέχρι νεωτέρας) δεν απέτυχε τελείως. Κάποιοι “τρόμαξαν”. Κάποιοι βουλευτές παράτησαν το καράβι που έβλεπαν ότι βουλιάζει, ελπίζοντας σε μία σωσίβια λέμβο επανεκλογής. Άλλοι επαναστάτησαν, μόνο και μόνο για να φορέσουν μετά πάλι την προβιά τους και να βροντοφωνάξουν “μπεεεεεεε” σε κάθε απόφαση του κόμματός τους. Όμως είναι γεγονός ότι “κάτι” επετεύχθη με τους Αγανακτισμένους. “Κάτι” που ίσως να ωριμάσει το 2012 ή σε κάποια χρόνια ή και ποτέ, αν εμείς δε φροντίσουμε γι’αυτό. Μπορεί εδώ να έχουμε τους σπόρους από τους οποίους θα ξεπεταχτεί κάτι μεγάλο.

- Τελευταίο και ίσως πιο σημαντικό απ’όλα: Φέτος μάθαμε ότι η κοινωνική αλληλεγγύη είναι κάτι που δεν πρέπει να περιμένουμε ουρανοκατέβατο από τους πολιτικούς μας, αλλά κάτι που εμείς οι ίδιοι οφείλουμε να επιδείξουμε, τόσο συλλογικά, συμμετέχοντας σε ανεξάρτητες φιλανθρωπικές δράσεις και βοηθώντας εθελοντικά αξιόλογες οργανώσεις, όσο και ατομικά, βοηθώντας ανθρώπους που ξέρουμε ότι έχουν ανάγκη δίπλα μας. Όσο μειώνεται το βιοτικό μας επίπεδο, τόσο πιο επιτακτική γίνεται η ανάγκη να αυξηθεί η ανθρωπιά μας, για να μη γίνουμε μία απέραντη ζούγκλα, όπου θα επιβιώνει μόνο ο ισχυρός και οι άλλοι θα είναι καταδικασμένοι.

Το 2012 έρχεται με τις χειρότερες προοπτικές, ως ένα ακόμα “φέτος” που θα είναι χειρότερο από το “πέρσι”, που ήταν χειρότερο από το “πρόπερσι”. Αλλά ποιος ξέρει, αν καταπολεμήσουμε λίγο την ελαττωματική μας φύση και πάρουμε το μάθημά μας, ίσως να καταφέρουμε να σπάσουμε το σερί της μοιρολατρείας.

Εύχομαι καλή χρονιά, και ας βάλουμε για το 2012 έναν και μόνο στόχο: Να μάθουμε από τα λάθη μας.

Είχα γράψει πριν από τέσσερα χρόνια ένα post με τίτλο “Αυτά τα Χριστούγεννα ΔΕΝ θα γιορτάσει κανείς!”, στο οποίο μία υποθετική τρομοκρατική οργάνωση καταστρέφει τα Χριστούγεννα, αναγκάζοντας τον κόσμο να μην τα γιορτάσει. Παραδόξως, αυτό το εντελώς φανταστικό κείμενο μου μοιάζει πιο επίκαιρο από ποτέ. Γράφτηκε σε μία περίοδο ευφορίας, όπου θα ήταν αδιανόητο να βλέπεις κατεβασμένα μούτρα στο δρόμο τέτοιες μέρες. Σήμερα, τα κατεβασμένα μούτρα είναι ο κανόνας. Κανείς δεν έχει όρεξη να γιορτάσει.

Στην περίπτωσή μας δεν είναι μία τρομοκρατική οργάνωση που προκάλεσε το κακό. Ή, αν το καλοσκεφτείς, ΕΙΝΑΙ μία τρομοκρατική οργάνωση. Είναι μία εγκληματική οργάνωση ανθρώπων που αποφάσισαν ότι μπορούν να βάλουν πάνω απ’όλα το προσωπικό τους συμφέρον και συνασπίστηκαν για να το εξυπηρετήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, εις βάρος όλων των υπολοίπων φυσικά. Μία εγκληματική οργάνωση που έκλεψε, κατέστρεψε, σκότωσε, λεηλάτησε, εκμεταλλεύτηκε. Μία κρατική τρομο-κρατική οργάνωση, που ουσιαστικά είναι η μόνη κρατική οργάνωση που δουλεύει ρολόι και δεν τη σταματά καμία γραφειοκρατία. Μία παρέα ανθρώπων που σκόρπισε τον τρόμο και παραμένει ασύλληπτη, αν και βρίσκεται σε κατ’οίκον περιορισμό (αφού τα μέλη της δεν τολμούν πια να εμφανιστούν δημοσίως).

Συγνώμη αν φέτος τα βλέπω όλα μίζερα, αλλά είναι. Ρώτα έναν ζαχαροπλάστη πόσα μελομακάρονα πούλησε φέτος. Ρώτα έναν χασάπη πώς πάνε οι γαλοπούλες. Ρώτα έναν οποιονδήποτε μαγαζάτορα να σου πει αν ο κόσμος αγοράζει δώρα.

Βέβαια, θα μπορούσε κανείς να πει ότι και οι ίδιοι με τις συμπεριφορές και τις νοοτροπίες τους τα προηγούμενα χρόνια εκμεταλλεύτηκαν τον υπερκαταναλωτισμό των Χριστουγέννων, αυξάνοντας επίτηδες τις τιμές τους, όμως και έτσι να μην ήταν, φέτος μόνο αν έδιναν τα προϊόντα τους δωρεάν θα έφευγαν. Όχι πως είναι βέβαια εντελώς κακό πράγμα όλο αυτό: Ίσως χρειαζόμασταν ένα σοκ για να συνέλθουμε από το όργιο καταναλωτισμού στο οποίο συμμετείχαμε ενεργά κάθε Χριστούγεννα, να κατανοήσουμε ότι δε χρειάζεται να ξοδέψεις λεφτά για να περάσεις καλά. Και το σοκ ήρθε πολύ απότομα.

Όμως πέρα από αυτήν την πλευρά, υπάρχει και η άλλη, η ανθρώπινη. Γιατί ναι, δε χρειάζεται να ψωνίσεις ρούχα και φωτεινούς αγιοβασίληδες για να νιώσεις Χριστούγεννα, το μόνο που χρειάζεσαι είναι ένα ζεστό σπίτι, μία οικογένεια γύρω από το γιορτινό τραπέζι και αγάπη (ρε μουνιά). Σκέψου όμως πόσοι θα περάσουν τα Χριστούγεννα χωρίς ένα ζεστό σπίτι, είτε γιατί δεν έχουν να πληρώσουν το πετρέλαιο είτε επειδή δεν έχουν καν σπίτι λόγω της οικονομικής κρίσης, σκέψου πόσες οικογένειες στο γιορτινό τραπέζι θα φάνε κονσέρβες (αν τους μείνουν χρήματα και για κονσέρβες) επειδή οι γονείς είναι άνεργοι και τους έχουν κόψει το ρεύμα, και δε μιλάω καν για την αγάπη.

Θα μου πεις, αυτά συμβαίνουν κάθε χρόνο, δεν είναι μόνο φετινά. Ναι, αλλά φέτος συμβαίνουν περισσότερο από κάθε άλλη χρονιά. Για σκέψου, πότε θυμάσαι να ήταν τόσοι πολλοί οι άνθρωποι που ψάχνουν στα σκουπίδια για φαγητό ή στην ανακύκλωση για κάτι που μπορούν να πουλήσουν; Και δε σου λέω μόνο για ανθρώπους ρακένδυτους, ναρκομανείς ή εξαθλιωμένους μετανάστες. Σου λέω και για ανθρώπους που αν τους έβλεπες στο λεωφορείο δεν θα μπορούσες να φανταστείς ότι έχουν ανάγκη να ψάχνουν στα σκουπίδια.

Το μόνο που μπορεί να μας βγάλει από όλη αυτή τη μιζέρια είναι η αλληλεγγύη. Η δική μας αλληλεγγύη, ο ένας με τον άλλο. Γάμα τους πολιτικούς, αυτοί θα κοιτάξουν πρώτα να καλύψουν τον δικό τους κώλο και μετά θα ασχοληθούν μαζί σου, αν δε βαριούνται. Το θέμα είναι τι κάνουμε εμείς, σαν μονάδες. Γιατί κάποτε οι μονάδες θα αλλάξουν το σύνολο, και αν οι μονάδες δεν αλλάξουν σήμερα, με αυτά τα δεδομένα, τότε δε θα αλλάξουν ποτέ, ή θα αλλάξουν προς το χειρότερο. Αν δεν το έχεις καταλάβει, είμαστε ένα βήμα πριν την αποκτήνωση, και είναι η ώρα να κάνουμε βήματα προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Πέρασα το Σάββατο από τον radiobubble στα Εξάρχεια, όπου συγκεντρώνονταν τρόφιμα για τους Γιατρούς του Κόσμου. Ήταν μία εκστρατεία που δεν ακούστηκε πουθενά, δεν είχε χορηγό τον ΣΚΑΪ, δεν είχε υποστήριξη από εφημερίδες, παρά μόνο διάφορες πηγές στο Διαδίκτυο, απλοί άνθρωποι που διέδιδαν το γεγονός ανιδιοτελώς, ώστε να ευαισθητοποιηθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι. Κι όμως, τελικά το έμαθαν πολλοί. Και συνεισέφεραν πολλοί. Όταν πέρασα από εκεί το απόγευμα, είχαν ήδη μαζευτεί κούτες ολόκληρες γεμάτες μακαρόνια, παιδικές τροφές, όσπρια, γάλατα.

Αυτό λέγεται “αλληλεγγύη”: Να περνάς κι εσύ δύσκολα λόγω της κρίσης, αλλά να εξακολουθείς να βοηθάς αυτούς που περνάνε ακόμα πιο δύσκολα από σένα. Και το Διαδίκτυο δείχνει τον δρόμο: Μακριά από διαφημίσεις και χορηγίες, μακριά από φανταχτερές εκδηλώσεις με υπέρλαμπρους αστέρες, χωρίς προμήθειες, σκιώδεις οργανώσεις και διαμεσολαβητές, απλοί άνθρωποι συνεννοούνται για να προσφέρουν ό,τι μπορούν σε αυτούς που έχουν ανάγκη.

Αν κάτι πρέπει να μας μείνει από αυτά τα ελεεινά Χριστούγεννα, είναι η αλληλεγγύη. Αν ξεμείνουμε από χριστουγεννιάτικα δέντρα, θα επιβιώσουμε. Αν ξεμείνουμε από μελομακάρονα, θα επιβιώσουμε. Αν ξεμείνουμε από λεφτά για ψώνια, θα επιβιώσουμε. Αν ξεμείνουμε από ανθρωπιά, όμως, είμαστε ξεγραμμένοι. Και ό,τι μας συμβεί θα μας αξίζει.

Αναρωτήθηκα: Αν έπρεπε να διαλέξω ένα ή δύο από αυτά για να τους δώσω ένα βραβείο, ποια θα διάλεγα; Με ποια κριτήρια θα έκρινα ότι “το Α είναι καλύτερο από το Β, αλλά το Γ είναι καλύτερο κι από τα δύο, ενώ το Δ είναι λίγο καλύτερο από το Β, αλλά όχι καλύτερο από το Α”; Πώς βάζεις την τέχνη στη ζυγαριά και βλέπεις ποιο από τα δύο βαραίνει περισσότερο;

Και μετά, κατ’επέκταση, πώς κρίνεις οτιδήποτε έχει να κάνει με τέχνη; Η τέχνη είναι υποκειμενική. Γιατί ο τάδε ηθοποιός είναι πιο άξιος να πάρει το Όσκαρ από τον δείνα; Και τι κάνει πιο σημαντικό τον Χ που κέρδισε το βραβείο Booker από τον Ψ που έμεινε εκτός της shortlist; Και ποιος μπορεί να πει ότι αυτή η μουσική είναι “καλή” ενώ η άλλη είναι “κακή” ή έστω κατώτερη; Ακόμα και το ποδόσφαιρο είναι μία μορφή τέχνης: Πώς αποφασίζεις ποιος είναι ο καλύτερος ποδοσφαιριστής ή ο καλύτερος προπονητής;

Θα μου πεις ότι αυτοί που αναλαμβάνουν το δύσκολο έργο της κριτικής επιτροπής σε τέτοιες περιπτώσεις είναι άνθρωποι έμπειροι, σχετικοί με το αντικείμενο και όσο γίνεται πιο αντικειμενικοί. Εντάξει, αλλά σκέψου το εξής: Αν έδινες σε 100 κριτικούς τέχνης εννέα πίνακες σπουδαστών της Καλών Τεχνών και έναν άγνωστο πίνακα του Πικάσο και τους ζητούσες να δώσουν το βραβείο σε έναν από αυτούς, πόσοι από αυτούς θα έδιναν το βραβείο στον Πικάσο; Και αν δεν το έκαναν, θα σήμαινε ότι ο Πικάσο ήταν κατώτερος από κάποιον τυχαίο φοιτητή; Και αν σε μένα προσωπικά ο Πικάσο δε λέει τίποτα, αλλά το έργο ενός φοιτητή με άγγιξε όσο τίποτα άλλο ποτέ;

Θέλω να πω το προφανές: Η τέχνη δεν είναι μαθηματικά, για να πεις ότι το 5 είναι μεγαλύτερο του 3 και το 7 μεγαλύτερο κι από τα δύο, όμως η ρίζα του 7 είναι μικρότερη κι από τα δύο. Επομένως, κάποιος που κερδίζει σε έναν καλλιτεχνικό διαγωνισμό μπορεί φυσικά να είναι ευτυχισμένος και ικανοποιημένος με τον εαυτό του, και φυσικά δικαιωμένος για τους κοπους του, αλλά αυτός που χάνει δε σημαίνει ότι απέτυχε. Απλώς δεν αναγνωρίστηκε ακόμα. Βέβαια, υπάρχει πάντα και η πιθανότητα να είναι απλά ατάλαντος (ειδικά σε τέχνες όπως η μουσική και η ζωγραφική), αλλά ακόμα και οι ατάλαντοι μπορεί κάποια στιγμή να έχουν έστω μία αναλαμπή μεγαλείου και να φιλοτεχνήσουν κάτι αριστουργηματικό. Στην τέχνη υπάρχει χώρος για όλους όσους νιώθουν πως έχουν κάτι να πουν.

Επιστρέφοντας στο αρχικό ερώτημα, μπροστά σε όλα αυτά τα έργα για την παγκόσμια ημέρα του AIDS δεν θα μπορούσα να επιλέξω κανένα. Ίσως θα μπορούσα να ξεχωρίσω δέκα ή δώδεκα έργα που προσωπικά μου έκαναν εντύπωση και τα θυμάμαι ακόμα και τώρα, τέσσερις μέρες αργότερα, αλλά να ξεχωρίσω ένα ή δύο; Αδύνατον. Και δεν θα μπορούσα να το κάνω ούτε και σε κάτι που είμαι ειδικός (δυστυχώς ή ευτυχώς, δεν είμαι ειδικός σε τίποτα, οπότε ούτως ή άλλως δεν τίθεται τέτοιο θέμα). Γιατί όταν μιλάμε για τέχνη, πάντα κάποιος θα νιώθει αδικημένος, και ίσως να έχει και καλούς λόγους να νιώθει έτσι.

Θέλω να ξεκαθαρίσω (αν και δεν περιμένω να με πιστέψουν και πολλοί) ότι όλα αυτά τα σκεφτόμουν ήδη πριν ανακοινωθούν τα αποτελέσματα του λογοτεχνικού διαγωνισμού που διεξήχθη στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Νέων Λογοτεχνών, και θα έγραφα ακριβώς τα ίδια (αν και σαφώς σε πιο θριαμβευτικό τόνο) αν είχα κερδίσει κάτι. Και ότι η εμπειρία μου από τον διαγωνισμό (και γενικά από το Φεστιβάλ) ήταν πολύ ευχάριστη, ίσως ακόμα πιο ευχάριστη από μια διάκριση.

Το διήγημα με το οποίο συμμετείχα στον διαγωνισμό είναι το αμέσως προηγούμενο post, με τίτλο “Η Άλλη Πλευρά”. Γράφτηκε επιτόπου, με θέμα που μας δόθηκε εκείνη τη μέρα, και ήταν: “Η καλύτερη μέρα της ζωής μου”. Εντελώς κόντρα θέμα για μένα, που έχω κι ένα βίτσιο να σκοτώνω πάντα κάποιον, κατά προτίμηση τον πρωταγωνιστή μου, αλλά έκανα ό,τι μπορούσα. Και είμαι ικανοποιημένος με αυτό.

Εξάλλου, στην τέχνη τα μόνα έργα που πάνε χαμένα είναι αυτά που δεν αγγίζουν κανέναν.